DEL: Ég ólst upp á svona stað.
Við pabbi fórum oft í útreiðartúra upp að þessum stórkostlegu háfjallavötnum.
Við fórum inn á mjög afskekktar slóðir
og þar voru ótrúlegar ár og engi og dýralíf.
Ég elska þennan stað.
DEL: Sjáðu þetta gil.
Það minnir mig á Miklagljúfur.
Við erum með þessa lækjarsprænu,
og þessa bröttu gilveggi.
Hvað heldurðu að það hafi tekið langan tíma fyrir svona lítinn læk
að skola burt þetta miklu efni og mynda gil þetta djúpt?
Þessi steinn á sér sögu, rétt eins og ég og þú.
Hann á sér einhvern uppruna.
Mikið af þessu bergi hefur verið aldursgreint á bilinu 350 000 ára gamalt og allt að 2 milljón ára gamalt.
Það er frekar gamalt.
DEL: En það gæti komið þér á óvart að heyra
að allar jarðmyndanirnar sem við sjáum hérna— gilin, lögin, jafnvel plönturnar—
eru yngri en ég.
Þegar ég fæddist var ekkert hérna nema víðfeðmur skógur
tugi metra fyrir neðan staðinn sem við stöndum á núna.
Það sem meira er, fyrir 1980
höfðu fæstir yfirleitt heyrt um St. Helens fjall.
[sprengingardrunur]
DEL: Það var 18. maí það ár að bráðið berg olli gufusprengingu
sem var jafnkröftug og 20 milljón tonn af TNT.
Skriða af uppsprengdu efni og önnur flóð frá gosinu
mynduðu í skyndingu þessi lög sem eru allt að 20 metra þykk.
Nokkrum árum seinna átti frekari eldvirkni sér stað
sem olli aurskriðu sem hjó út þetta heila gil.
Hún skar sig líka í gegnum berggrunninn
á nokkrum dögum.
Er það ekki magnað hvernig smá upplýsingar frá fortíðinni
geta hjálpað manni til að líta nútímann og heiminn í kringum mann öðrum augum?
Vanalega gefur fólk sér margar forsendur
varðandi jarðsöguna.
Spurningin er, hvaða áhrif hafa þessar forsendur
á skoðun okkar á sögunni?
En það sem meira máli skiptir,
hvaða áhrif hafa ÞÆR á það hvernig við lítum á vísindi og Biblíuna?
Skapaði Guð heiminn á nokkrum dögum eða yfir ármilljarða?
Er mannkynið komið af öpum
eða skapaði Guð okkur á augnabliki, í sinni eigin mynd?
Tortímdi hnattrænt flóð yfirborði jarðar
eða er flóðsagan goðsögn?
Með öðrum orðum,
er Fyrsta Mósebók sönn?
[Tónlist]
DEL: Þegar við veltum fyrir okkur sögunni…
þá er í mörg horn að líta.
En eitt af því áhugaverðasta er frásögnin um Flóðið.
Var allt yfirborð jarðar þakið vatni?
Fyrsta Mósebók segir að vötnin mögnuðust
svo mikillega á jörðinni að öll hin háu fjöll sem eru undir öllum himninum fóru í kaf.
Svo ef Flóðið náði yfir alla jörðina
myndu ekki vera mikil ummerki um það?
Ég hafði heyrt um vísindamann sem hafði varið meir en 40 árum í að rannsaka þetta efni.
Þegar ég talaði við hann
sagðist hann vita um frábæran stað þar sem við gætum séð vegsummerki eftir Flóðið.
DEL: Steve, ég segi það satt, ég hef komið hingað nokkrum sinnum
en í hvert skipti er ég jafn gagntekinn.
STEVE: Fyrir utan heimilið mitt, er Miklagljúfur uppáhalds staðurinn minn á jörðinni.
DEL: Svo Steve, segðu mér, hvað sérðu hér?
STEVE: Þegar við lítum á Miklagljúfur sjáum við
innri sögu staðarins sem við stöndum á.
Og við höfum hálfgerða lagköku, ekki satt, af setlögum
og rofið opnar þessa sögu fyrir okkur
svo við sjáum innri strúktúr jarðarinnar.
Þessi sömu setlög er einnig að finna í Colorado
og Illinois og líka í Pennsylvaníu.
DEL: Svo þegar þú Segir, setlög‘
þá áttu við þessa lagskiptingu sem við sjáum?
STEVE: Já. Neðstu lögin myndast fyrst.
Þetta eru setkorn sem blönduðust saman, aðskildust,
og flæddu hingað úr mismunandi áttum.
og söfnuðust fyrir hvert ofan á öðru.
Og síðan, auðvitað, umbreytast þau í berg.
DEL: Svo þú ert að segja að fasta jörðin sem við stöndum á akkúrat núna
var, ef við bökkum í tíma, upphaflega fljótandi?
STEVE: Já.
Svo hafið gerir marga ótrúlega hluti
og vatn lagði niður, með geysimikilli orku, lögin sem við sjáum í gljúfrinu.
DEL: Og eru steingervingar í öllum þessum lögum?
STEVE: Það eru steingervingar af sjávardýrum í þeim öllum.
En viðtekna útskýringin er sú að í 17 skipti flæddi hafið yfir
meginland Norður-Ameríku og sjatnaði jafn oft
og að þetta hafi gerst á hundruð milljónum ára.
DEL: Og hvaða ummerki sérðu hér
sem ganga ekki upp miðað við slíka útskýringu?
STEVE: Flatliggjandi setlögin, og það er 1300 metra þykkur stafli af þeim
hér í gljúfrinu, þau eru flöt, liggja slétt hvert á öðru
svo þegar við lítum á milli þeirra þá eru ekki merki um að langur tími hafi liðið á milli þeirra.
DEL: Þú átt við rof? STEVE: Einkum rof
en líka farvegsmyndun. það eru engin merki um annaðhvort á stórum skala.
Og þegar við lítum á setlögin sjálf
þá bera þau vitni um hraða, mjög hraða myndun.
Nokkrar mínútur eða klukkutímar er allt sem til þarf til að mynda setlög.
DEL: Segðu mér aðeins frá þessum lögum.
Hvernig urðu þau til?
STEVE: „Á 600. aldursári Nóa, í öðrum mánuðinum,
á sautjánda degi mánaðarins,
á þeim degi opnuðust allar uppsprettur hins mikla undirdjúps
og flóðgáttir himinsins lukust upp.“
Ég skil þetta þannig að hafsbotnshræringar hafi átt sér stað,
einhverskonar kvikuinnskot eða jarðskjálfti hafi ýtt hafinu yfir álfuna.
DEL: Og þess vegna finnum við sjávardýrasteingervinga í þessum setlögum?
STEVE: Já. Og vötnin mögnuðust á jörðinni
í sex mánuði. Og svo tók það vötnin u.þ.b. aðra sjö mánuði að sjatna.
Þessi 1300 metra þykk setlög sýna okkur sennilega
byrjunar- og miðsögu hnattræna Flóðsins beint hér í Miklagljúfri.
En það eru önnur setlög hér á Miklagljúfurssvæðinu.
Þetta kallast Stigagangurinn mikli.
Það er meira en 3 km þykkur bunki af setlögum
ofan á Miklagljúfri.
DEL: Það er hærra en það sem við stöndum á.
STEVE: Já, hærra en það,
og það varð til á lokastigum Flóðsins og þeim tíma þegar vötnin sjötnuðu.
Þetta yfirborð var skorið þegar flóðvötnin sjötnuðu
til baka í nýmynduðu hafsvæðin,
þá risu sennilega heimsálfurnar
og örkin, auðvitað, nam staðar í hálendinu í Miðausturlöndum.
DEL: En sumir segja
að flóðfrásögnin sé um staðbundið flóð.
STEVE: Ég held að það hafi verið hnattrænt; allar hinar háu hæðir
undir öllum himninum fóru í kaf (þetta er hnattræn lýsing)
en síðan hafi fjöll risið á ný.
Og við ættum ekki að reikna dýpt Flóðsins
út frá fjöllunum á jörðinni í dag.
Þau mynduðust aðallega í Flóðinu og eftir það.
DEL: Tilvist þessara setlaga væri okkur ókunn
ef við stæðum á þeim einhvers staðar annars staðar
en við vitum af þeim vegna þess að þau voru sundurskorin.
Hvernig gerðist það?
STEVE: Tja, það er sagan sem allir lærðu
í grunnskóla, ekki satt?
Á tugmilljónum ára, skar Colorado-fljót
Miklagljúfur.
Flestir jarðfræðingar hafa dregið þá hugmynd í efa.
Það er erfitt að viðhalda svona gljúfri
í tugmilljónir ára.
Það er óhugsandi að það myndi lifa af jafnlanga veðrun.
DEL: Er það vegna þess að veggirnir
myndu að lokum falla saman og brotna niður?
STEVE: Já.
DEL: Hvernig í ósköpunum varð gljúfrið þá til?
STEVE: Um það eru margar kenningar. Persónulega
hugnast mér best kenningin um stöðuvatna-afrennsli og hamfararof.
DEL: Eftir Flóðið voru staðir þar sem gríðarlega mikið af vatni
var króað af sem stöðuvötn.
STEVE: Það eru ummerki eftir stórt vatn
í Painted Desert, staður sem heitir Hope Buttes,
meira en 2000 rúmkílómetrar af vatni í þessu risastöðuvatni.
DEL: Svo brestur stíflan
og allt þetta gríðarlega vatnsmagn
streymir út og sker þetta gljúfur.
STEVE: Já.
Og hversu langan tíma tæki það að skera Miklagljúfur?
Kannski vikur, en ekki milljónir ára.
Tími er ekki töfrabreyta sem leysir
öll jarðfræðivandamál heimsins.
Leggðu skoðunina um milljónir ára til hliðar
og hugsaðu út frá hamfarakenndum atburðum
eins og eldfjallið St. Helens.
og það mun hjálpa þér að skilja Miklagljúfur.
Hvert sem við litum sýndi Steve mér ummerki
um ótrúlegan kraft vatns á hreyfingu.
Þau mynduðu þessi gríðarlegu lög á skömmum tíma
og skáru þau á mjög skömmum tíma.
Steve vildi sýna mér
hvar flóðvötnin skullu fyrst á meginlandinu.
Við gengum dýpra inn í gljúfrið.
DEL: Steve, þegar þú sagðir að þú ætlaðir
að komast til botns í málinu þá varstu ekki að grínast, ha?
Við erum komnir niður á botn, er það ekki?
STEVE: Við erum inni í stóru hliðargljúfri útfrá aðalgljúfrinu.
og erum að horfa á granít- berggrunninn,
sem er kjarni meginlandsins, ef svo mætti kalla.
Og svo liggja flöt setlög ofan á honum.
Skilin milli granítsins, sem er fyrir neðan,
og Tapeats-sandsteinsins, fyrir ofan,
eru þetta yfirborð hér sem kallast Mislægið mikla.
DEL: Hvers vegna virðist þetta vera svona skýr skil?
Ég á við, þetta er svo skýr lína.
STEVE: Ég tel að þetta séu rofmörk af gígantískri stærð.
Við erum að horfa á eitthvað sem sýnir stærð
flóðs yfir yfirborð.
DEL: Og er þetta bara hér?
STEVE: Mislægið mikla nær yfir allt meginlandið.
Ég hef séð skilin, tel ég, í Austurlöndum nær.
Þau eru í Evrópu.
Þau eru í Afríku.
Og hér liggja þau undir norðuramerísku álfunni.
DEL: Svo þetta lag,
hversu þykkt er það?
Hvað er hér fyrir ofan?
STEVE: Ja, hér höfum við „the Sauk Megasequence“
sem er 300 m af sandsteini, leirsteini,
kalksteini sem þekur allt meginlandið.
Það er fjögur önnur stór lagabúnt
sem liggja ofan á því.
Þau eru líka mjög víðfeðm eins og þetta.
Það sem við sjáum hér er dæmigert
fyrir restina af heiminum.
DEL: Þetta fær mann til að draga virkilega í efa þá hugmynd
að allt þetta hafi gerst vegna lítils staðbundins flóðs.
Við erum að tala um eitthvað gríðarlega stórt.
STEVE: Vatn á hreyfingu var að sniðskera
og mölbrjóta berg og skilja eftir sig þykk lög
og þetta bendir til hnattræns flóðs.
DEL: En viðtekna sagan er gjörólík þessu.
Samkvæmt henni var miklu meiri tími
milli allra þessara setlaga.
STEVE: Sumir segja að Mislægið mikla
feli í sér um hálfan milljarð ára.
DEL: Þú átt við milli granítsins sem við sjáum
og þessa fyrsta setlags?
STEVE: Jamm. Að það gæti verið um hálfur milljarður ára þar.
En útskýring þeirra
á jarðsögunni hvetur þá til að íhuga slíka möguleika.
En þegar maður kemur hingað og horfir á þetta
þá eru skilin næstum því einkennalaust yfirborð.
Ekki alveg slétt yfirborð, en frekar flatt.
Og væri það afrakstur ármilljarða?
Eða myndi slíkt myndast þegar vatn með miklum krafti
sléttar yfirborð?
Tími er púsl sem passar ekki inn í góða útskýringu hér,
svo við viljum útskýra það sem við sjáum hér.
STEVE: Hvert sem litið er sjáum við ummerki um vatnskraft.
Og það vatn á risastórum mælikvarða.
Og það er sagan hér í Miklagljúfri.
Það er ekki lítið vatn og langur tími
heldur mikið vatn og skammur tími.
DEL: Tími er virkilega mikilvægasti þátturinn
í jarðsögunni.
Hversu mikinn tíma tók það að mynda það sem við sjáum í kringum okkur?
Það virtist vera augljóst að hnattrænt flóð myndi hafa
umbreytt jörðinni mjög hratt. En samt veit ég að margir telja
að jörðin hafi myndast hægt á milljörðum ára.
Hver var raunverulegi munurinn á milli þessara tveggja tímaskoðana?
Ég þurfti að hitta einhvern sem gæti sagt mér
meir um vísindi og sögu og tíma.
Þar sem ég er með bakgrunn í tölvunarfræði,
hittumst við á stað
þar sem ég hafði sjálfur upplifað hluta af þeirri sögu.
Við gengum um safnsýninguna
og hún minnti mig á hvað tölvur hafa smækkað og eflst
síðan ég byrjaði að nota þær.
Paul sagði að breyttar skoðanir á tölvum
væru í raun endurteknar viðmiðabreytingar.
PAUL: Þegar ég var nítján ára las ég sígildu bókina hans Thomas Kuhn,
The Structure of Scientific Revolutions.
Í verkinu lýsir hann fyrirbærinu viðmið.
Viðmið er skoðunarrammi innan hvers maður túlkar gögn.
Svo vísindi snúast ekki bara um gögnin
heldur hvernig maður túlkar gögnin.
Í þessu herbergi höfum við t.d.
svo kallaðar örtölvur.
En þær eru raunverulega alls ekki „ör“ neitt
út frá núverandi viðmiði.
DEL: Sem í dag er þetta.
PAUL: Já, þetta.
Svo til að tækla spurninguna um uppruna
þarf maður að byrja á því að líta á
ríkjandi viðmiðin,
þessar tvær aðalskoðanir sem fólk aðhyllist í dag
um sögu lífsins og alheimsins.
DEL: Hverjar eru þær?
PAUL: Annarsvegar höfum við viðtekna viðmiðið.
Í því er djúptími,
13.7 milljarðar ára og hægfara breyting sem hefst með
einföldu lífi í forneskju og endar í því sem við sjáum í dag.
Allt sem er flókið þarf að byrja einfalt
og þróast eftir efnislegum ferlum án þess að hugur
skapari, eða hönnun sé í spilinu.
PAUL: Seinna viðmiðið gætum við kallað
Fyrstu Mósebókar-viðmiðið.
Allt byrjar með huga Guðs, skapara,
vitund sem skipuleggur og sér um
og býr til raunveruleikann.
Það merkir að allt á sér stað fyrir skemmri tíma.
Alheimurinn, sólkerfið, plánetan okkar, lífið sjálft,
allt hefur göngu sína sem fullgerð og virkandi kerfi.
DEL: Það er auðvelt að sjá að það er drastískur munur
á þessum skoðunum tímalega séð.
PAUL: Þegar við lítum á sögu lífsins
á plánetunni höfum við visst gagnamengi
en með því að ganga út frá öðru hvoru viðmiðinu
eru gögnin túlkuð á mjög ólíkan hátt.
DEL: Það er eins og annað viðmiðið
byggi á sögu sem okkur var færð
en hitt viðmiðið byggi söguna sjálft.
Væri hægt að segja það?
PAUL: Við höfum vitni að þessum atburðum og vitnið
segir okkur að þetta hafi gerst.
Og við þurfum að taka það með inn í myndina
þegar við metum gögnin.
DEL: Ja, Paul, ástæðan fyrir því að þetta er alvarlegt
er sú að við erum ekki bara að tala um sögu þess að sjóða vatn
við visst hitastig.
Við erum að tala um sögu sem fjallar um
uppruna alheimsins.
Hún fjallar um uppruna lífsins, uppruna mannkynsins,
uppruna syndarinnar og illskunnar,
uppruna jarðmyndana
sem eru í kringum okkur, uppruna tungumála.
Ég á við, þetta er ekki smávægileg saga.
Hún fjallar um meginþætti lífsins og sýnir
hvar við erum stödd í dag.
PAUL: Já.
Við erum bókstaflega að tala um uppruna alls.
Og ef við tökum nokkur skref aftur á bak
og virðum fyrir okkur muninn á þessum tveim viðmiðum
þá er munurinn ekki vísindi annars vegar
og trúarbrögð hins vegar
því þau eru bæði vísindaleg að því leyti að
þau eru að meta sama gagnasafn.
Í rótina er munurinn
tveir ólíkir vinklar á söguna…
Hver er raunveruleg saga alheimsins?
DEL: Það virðist vera raunverulega spurningin.
Hver er raunverulega sagan um okkur?
Hvað gerðist í raun og veru?
Deilan snýst ekki um tvær ólíkar skoðanir á vísindum
heldur tvær ólíkar skoðanir á sögunni.
Þar sem Fyrsta Mósebók var skrifuð á hebresku
vildi ég tala við hebreskusérfræðing.
Hvað stóð raunverulega í frumtextanum?
[Tónlist]
STEVEN: Fyrstu orðin í Fyrstu Mósebók eru (les á hebresku).
1 Mós 1.1 er (talar hebresku).
Þetta er upphafið á tóledót Nóa.
Orðið tóledót er mjög athyglisvert orð.
Það er stundum þýtt sem ættartal.
Stundum er það þýtt sem saga.
Og þannig hefst frásögnin um Flóðið.
DEL: Steve, það lítur út fyrir
að það sé mikil saga í Biblíunni.
Værirðu sammála því?
STEVEN: Já algjörlega.
Það er reyndar það fyrsta,
hún er sagnfræðilega áreiðanleg.
Hún er skrifuð á þann hátt að það er augljóst að þeir sem skrifuðu
töldu sig vera að segja frá raunverulegum atburðum.
Þetta er augljóst því þeir lögðu ríka áherslu á að
komandi kynslóðir myndu læra söguna sem þeir rituðu.
DEL: Þegar þú lítur á þessa fyrstu kafla í Fyrstu Mósebók,
hvað sérðu?
Geturðu útskýrt það fyrir okkur?
STEVEN: Bókin byrjar: „Í upphafi
skapaði Guð himin og jörð.“
Orðið ,alheimur‘ er ekki til á hebresku.
Svo þetta merkir að hann skapaði allt.
Og það næsta sem við sjáum í 1. Mós 1.2
er vatnshnöttur í geimnum.
Og Guð notar næstu daga til að fylla alheiminn út.
DEL: Þú segir daga.
Áttu við bókstaflega daga?
Segir textinn það?
Eða, eins og margir telja,
er þetta aðeins ljóðræn framsetning?
STEVEN: Til að byrja með er þetta ekki ljóð.
Allir bestu hebreskufræðingarnir staðfesta
að textinn er frásögn, ekki ljóð.
Og þeir bæta við að þetta er eitt af sérkennum
sköpunarsögunnar í Fyrstu Mósebók
og einnig flóðfrásagnarinnar, að þetta eru frásagnir.
Því í Austurlöndum nær eru þessir atburðir tjáðir í sögukvæðum
sem er mjög ólíkt frásögn.
En hér höfum við frásagnarform
sem sýnir að þetta er sagnfræðilegt.
STEVEN: Þetta merkir að maður ætti að skilja orðin
eftir venjulegri merkingu þessara orða á hebresku.
Orðið jóm þýðir ‚dagur‘.
Grunnmerking orðsins er sú sama og í orðinu okkar ‚dagur‘.
Sem sagt, venjulegur sólarhringur.
Eina leiðin til að fá orðið til að merkja lengra tímabil
er ef maður kemur að textanum með framandi hugmynd
og segir: „Ég tel að þessir dagar séu aldir
og þ.a.l. hlýtur jóm að merkja ‚öld‘.“
Maður verður hinsvegar að byrja út frá textanum.
Ef við byrjum þar merkir jóm ‚dagur‘.
DEL: Svo þegar maður les
um sköpun Adam og Evu
þá sérð þú það sem raunverulega atburði
sem væri alveg öndvert
viðtekna viðmiðinu um þróun mannsins
á mjög, mjög löngum tíma.
STEVEN: Það er ekki hægt að koma texta Biblíunnar
heim og saman við viðtekna viðmiðið.
Biblían segir að Drottinn Guð hafi myndað manninn,
hafi sem listamaður andað í hann lífsandanum
og skapað hann í sinni eigin mynd.
Og síðan er konan sköpuð.
Svo er hjónaband.
Og syndafallið.
Og í ættartali Nóa höfum við frásögnina um Flóðið.
Og nær þetta Flóð yfir alla jörðina?
Ég man ekki hve oft,
held það séu 35 skipti, að orðið kól sem merkir „allur“
kemur fyrir í flóðfrásögninni.
Ef Flóðið er dómur yfir mannkyninu verður það að hafa verið hnattrænt.
Og þegar við lesum fyrstu ellefu kaflana í Fyrstu Mósebók
komum við að kafla tíu, sem er kallaður Skrá þjóðanna
sem eru synir Nóa.
Í þeim kafla er greint frá því að fólkið
skiptist í mismunandi þjóðir sem tala ólík tungumál.
Svo í 1. Mós 11:1–9 bakkar Móses
og útskýrir hvernig tungumálin myndast.
Og þá komum við að tóledót Tara.
Og tóledót Tara er ekki um Tara sjálfan.
Heldur um fræga soninn hans, Abraham.
DEL: Það virðist svo augljóst
að þetta er eðlilegt framhald af öllu því
sem við höfum lesið þar á undan.
Þetta er ein löng sagnfræðileg frásögn.
Ekki satt?
STEVEN: Jú. Það sem meira er,
ættartölin eru burðarásinn,
ekki aðeins fyrir Fyrstu Mósebók, heldur eru frásagnirnar
hluti af ættartölunum.
Ættartölurnar hefjast á ný og eru kallaðar tóledót
í Rutarbók til að sýna fram á Davíð er
afkomandi Júda, sem er nauðsynlegt í ljósi spádóms Jakobs.
Og þegar við höldum inn í Nýja testamentið:
Og hvernig er það staðfest að Jesús sé Messías?
Með tveimur ættartölum, önnur er rakin frá Maríu
alla leið aftur til Adams.
DEL: Steve, í ljósi alls þessa
hversu mikilvæg er sagnfræðilega frásögnin
sem er að finna í allri Fyrstu Mósebók,
þar með taldar allar ættartölurnar,
hvaða máli skiptir þetta í kristni?
STEVEN: Þetta sýnir að kristni byggist
á raunverulegri atburðarás.
Það er það sem Ritningarnar segja
og þær lýsa raunverulegum, sögulegum atburðum.
Svo kristni er ekki blind trú.
Kristni er byggð á traustri sagnfræði
og Frelsarinn er einnig Skaparinn.
DEL: Svo ættartölurnar eru mjög veigamiklar.
Ef Jesús er afkomandi Adams
og Adam var skapaður á sjötta degi sköpunarvikunnar
þá getur jörðin ekki verið það gömul.
Svo hvaðan koma allar þessar milljónir ára?
Ég mælti mér mót við jarðfræðing á stað sem hann sagði
að gæti hjálpað okkur að skilja það betur.
[Tónlist]
ANDREW: Finnurðu þögnina,
og víðáttuna? Hér er ekkert sem truflar mann.
En samt eru ummerki hér um mjög háværa fortíð.
Hér var eldfjall, gjallgígur,
og það gaus
og hraunið flæddi yfir sveitina hér.
DEL: Svakalegt magn af basalthrauni.
ANDREW: Já, en það er reyndar frekar lítið í samanburði við
við hraunflæði á mörgum öðrum stöðum.
Og það eru um þúsund svona eldfjöll hérna.
Og litla eldfjallið bak við okkur
köllum við gjallgíg.
DEL: Litla eldfjallið, segirðu.
ANDREW: Já, það er lítið.
Þessi eldfjöll eru lítil.
Þegar St. Helens gaus 1980
þá sprungu tæpir 800 m af eldfjallinu í loft upp.
Og þó var það lítið gos miðað við eldri gos.
Við getum bakkað lengra
að mikla Yellowstone-gosinu.
Þá féll sum askan suður í Texas.
Hún barst það langt.
Og hraunin í Indlandi
mynda stafla mörg hundruð metra þykkur
og ná yfir svæði sem er jafnstórt 1/3 af Indlandsálfu.
Nútímaeldvirkni er eins og smækkuð mynd
af því sem átti sér stað til forna.
Og það segir okkur eitthvað um fortíðina.
Við getum ekki notað núverandi hraða þessara ferla
til að skilja hve snögglega og á hve konunglegum skala
jarðlögin urðu til.
DEL: Það er einmitt vegna þessa máls að við hittumst.
Hvernig ákvörðum við aldur bergsins?
ANDREW: Í fyrsta lagi er mikilvægt að skilja
að þetta hraun er á vissan hátt frosið augnablik frá fortíðinni.
Það er atburður.
Í fyrstu voru það mörg ólík efni í bráðinni sem
komu úr eldfjallinu í einni blöndu
og byrjuðu að krystallast.
Og þau atóm sem eru geislavirk
byrjuðu að mynda hrörnunarefni,
þ.e. þau hrörnuðu í dótturefni.
Málið er að þetta ferli er svo hægt
að miðað við þann hraða sem mælist í dag
myndi það taka milljónir ára
fyrir dótturefnin að myndast í svona miklu magni.
Og þaðan koma allar ármilljónirnar,
frá þeirri staðreynd að hrörnunarferlið eru svo hæg í nútímanum.
DEL: En við myndum segja að nútíminn sé ekki
lykillinn að fortíðinni.
Því það er augljóst að áður fyrr áttu sér stað
risastórar hamfarir sem eiga sér ekki stað nú á dögum.
ANDREW: Biblían myndi segja
að fortíðin sé lykillinn að nútímanum.
Ef maður vill skilja hvers vegna heimurinn í dag er eins og hann er
þarf maður að skilja hvað átti sér stað í fortíðinni.
Svo það er margt sem bendir til þess að jarðfræðilegir ferlar
hafi ekki alltaf átt sér stað með jafnhröðu hlutfalli.
Og það eru aðrar vísbendingar sem gefa til kynna að hrörnunarferlin
hafi ekki heldur verið stöðug.
Við höfum tekið bergsýni frá nokkrum stöðum,
mörg í Miklagljúfri,
úr sérhverju jarðlagi.
Ég hef tekið sýni í Nýja Sjálandi.
Og við höfum tekið önnur víðsvegar í heiminum.
Og við höfum látið greina sýnin
með meira en einni aldursgreiningaraðferð.
Og niðurstöðurnar frá sama sýni
eru ólíkar,
munurinn er stundum hundruð milljónir ára
og í sumum tilfellum jafnvel milljarðar ára.
Svo mismunandi aðferðir leiða til mjög ólíkra aldursgreininga.
DEL: Þessi mikli munur
milli ólíkra aldursgreiningaaðferða
virðist staðfesta það að við séum að rannsaka
opið kerfi, en ekki lokað kerfi.
ANDREW: Nákvæmlega.
Og ef kerfið er opið þá getum við ekki treyst því
að það við getum aldursgreint bergið áreiðanlega.
Og það breytir öllum hugsunarhættinum
um jarðsöguna, því skyndilega
eru geislavirku ,klukkurnar‘ ekki áreiðanlegar.
Við höfum vísbendingar um að ferlin hafi verið hraðari áður fyrr.
Allt í einu erum við kannski ekki að tala um milljónir ára.
Við erum kannski að tala um miklu styttri sögu.
DEL: Þú sagðir að slík sönnunargögn
væru rædd opinskátt í litteratúrnum núna.
ANDREW: Já. Já.
DEL: Hvers vegna hefur það ekki meiri áhrif?
ANDREW: Ég hef verið spurður að því
þegar ég hef haft erindi í háskólajarðfræðideildum
og svarið er, vísindasamfélagið hefur svarið ármilljónunum
hollustueið.
Svo þegar fólk hefur festst í því sjónarmiði
þá er dregið úr öllu sem er á skjön við það
svo það hlýtur ekki mikla athygli.
ANDREW: Og ástæðan fyrir því
að milljónir ára eru mikilvægar,
ef við lítum um öxl í sögu vísindanna
er sú að Charles Lyell í Englandi setti fram milljónir ára
og þær tölur voru margfaldaðar fyrir bergið.
Og það var á þessari undirstöðu sem Charles Darwin byggði.
Hann las bókina hans Charles Lyells og sannfærðist um það
jarðmyndanirnar væru milljónir ára gamlar.
Svo hann gat sagt, það er nægur tími fyrir hendi.
Það sem við sjáum ekki í dag
(því við sjáum aðeins litlar breytingar í nútímanum)
ef það eru milljónir ára, þá geta allar litlar breytingar
á endanum orðið að stórum breytingum.
Svo ef þú vilt hafa sýn á söguna
sem segir að við séum tilviljun,
afsprengi handahófskenndra ferla yfir milljónir ára
þá þarftu að hafa berg sem er milljóna ára gamalt. Ef tíminn er tekinn úr steinunum
Ef tíminn er tekinn úr steinunum
þá hrynur sögukenningin sem er byggð á þeim.
DEL: Svo tíminn er krítíski þátturinn
fyrir viðtekna viðmiðið.
Og tíminn þarf að vera óralangur.
DEL: Andrew sagði að þegar maður rannsakar bergmyndanir
þá sýni þær merki um unga jörð sem hafi umbreyst
í hnattrænum hamförum.
Svo hann fór með mér suður til Sedóna svo ég gæti séð þetta sjálfur.
ANDREW: Taktu eftir því að
þetta landslag er mjög stöðugt.
Mikið rof átti sér stað í fortíðinni
sem skar út allt þetta svæði.
En þessir klettar og dalsbotninn eru mjög stöðugir
og þess vegna getur gróðurinn þrifist.
Í dag er allt rólegt hér.
Ferlin í dag eru gríðarlega hægvirk.
En þau geta ekki útskýrt allt þetta rof,
hvernig þessi lög og klettar urðu til.
DEL: Allt í lagi, svo þú vildir koma hingað
því þú vildir sjá sannanir
fyrir ungri jörð út frá því sem er hérna.
Svo hvað er hérna?
ANDREW: Já. Það fyrsta sem við sjáum
er hve víðáttumikil þessi lög eru.
Þetta er eins og pönnukökustafli.
Þessi rauða eining, t.d., sem liggur í gegnum allt
sem við sjáum, þetta er Schnebly Hill myndunin.
Fyrir ofan hana geturðu séð fyrstu hvítu eininguna,
Coconino-sandsteininn.
Og fyrir ofan hann er Toroweap-lagið.
Og við sjóndeildarhringinn er Kaibab- kalksteinslagið,
sem er efsta lagið í Miklagljúfri.
En við erum lengra en 100 km í burtu frá Miklagljúfri
og lögin ná alla leiðina hingað.
DEL: Það er erfitt að ímynda sér
efnismagnið sem það felur í sér.
ANDREW: Já.
Tökum sem dæmi Coconino -sandsteininn.
Hann liggur héðan og þvert yfir Nýju Mexíkó,
Kólóradó og alla leiðina að Kansas
og Oklahóma og jafnvel inn í Texas.
Við erum að tala um meir en hálfa milljón ferkílómetra
í þessu eina berglagi sem liggur óslitið
kílómetra eftir kílómetra.
Við sjáum ekkert í líkingu við þetta í dag
í staðbundnum setlagamyndunum.
Hvað þá að það liggi svona flatt og yfir jafnmikið svæði.
Til þess að gera slíka pönnuköku
þarf maður að gera hana í heilu lagi á mjög skömmum tíma.
Svo þessi lög bera vitni um mjög hraða setlagamyndun.
þ.e.a.s. hve víðfeðm þau eru.
DEL: Andrew, þú varst að tala um rauða lagið
en ég held ég hafi ekki heyrt um það.
ANDREW: Nei það er Schnebly Hill myndunin.
Það er ekki í Miklagljúfrinu.
Í Miklagljúfri er næsta lagið á eftir Coconino
Hermit-lagið.
Þar eru þessi hnífskörpu skil
og engin merki um rof
sem merkir að Hermit-lagið myndaðist í skyndingu.
og um leið og hafði sest lagðist Coconino-lagið
ofan á það.
ANDREW: En við erum í meira en 100 km fjarlægð frá Miklagljúfri
og hér höfum við Schnebly Hill myndunina
milli Coconino og Hermit.
Og þetta Schnebly Hill lag
er 250-300 m þykkt og nær yfir 2600 ferkílómetra
og hlaut að hafa myndast mjög hratt.
Ef það tók mörg milljón ár
þá ættum við að sjá ummerki um milljónir ára
af rofi í Miklagljúfri
við þessi sömu skil.
En við sjáum ekkert slíkt.
Sem merkir að þetta Schnebly Hill lag
hér á þessu svæði hlýtur að hafa myndast á nokkrum klukkustundum.
Svo það vantar ekki aðeins rof á skilunum
heldur standa skilin ekki fyrir langan tíma.
Svo allur lagastaflinn myndaðist mjög hratt.
DEL: Svo við höfum þetta víðfeðm lög.
Það sést ekkert rof á milli laga.
Hvað annað sjáum við hér?
ANDREW: Ef við lítum nánar,
t.d. á Coconino-sandsteininn, þá sjáum við lagskiptinguna,
að það eru lög sem liggja á ská.
Þetta kallast skálögun.
Þau benda til þess að það hafi verið
neðansjávarsandöldur.
Það er hægt að líkja hreyfingunni við sandöldur í eyðimörkum.
En það er mikilvægt að vita að það er hallamunur
á sandöldum á landi og í sjó.
Sandöldur hafa vanalega 30-34 gráða halla.
Í vatni er hallinn vanalega 25 gráður eða minni.
og Dr. John Whitmore hefur þrætt hæðirnar hér
í kringum okkur með nemendum sínum
og mælt mörg hundruð skálaganir
og þær hafa allar um 15-25 gráða halla.
Svo myndunin átti sér stað í vatni.
Svo þessi lög mynduðust á klukkutímum, vikum,
og á nokkrum mánuðum þá verður allur þessi stafli til
af pönnukökulögum sem ná yfir svona stór svæði.
DEL: Svo þetta snýst ekki um
hvort maður trúir að þessi lög séu til eða ekki.
ANDREW: Alls ekki.
DEL: Þetta snýst um tímamuninn, er það ekki?
ANDREW: Það er rétt.
Valið er ekki á milli vísinda og Biblíunnar.
Þegar við tölum um flóðsjónarmiðið
og viðtekna sjónarhornið þá erum við í raun að tala um
tvær ólíkar skoðanir á sögu jarðarinnar.
DEL: Þessi sjónarmið eru mjög ólík.
Ég ólst upp við viðteknu skoðunina,
löng tímabil og hægar, jafnar breytingar.
En hver var saga heimsins samkvæmt Fyrstu Mósebók?
[Tónlist]
DEL: Við Kurt Wise heimsóttum marga stórkostlega staði
og hann sýndi mér ummerki um steingerða skóga
og útskýrði hve hratt kol myndast.
Við töluðum um flókna hönnun lífkerfa.
Hvert sem við litum sýndi hann mér eitthvað nýtt
um jörðina og sögu hennar.
Að lokum stóðum við fyrir framan gamla, yfirgefna kolanámu.
KURT: Þetta eru leifarnar
af Dayton kola- og járnfyrirtækinu sem var byggt
fyrir um 100-110 árum.
DEL: En ef þú þekktir ekki þá sögu
og litir á þessa steina
þá myndirðu halda að þeir væru ævafornir.
Ef við værum t.d. í Grikklandi myndirðu kannski halda
mörg þúsund ára gamlir.
KURT: Strúktúrinn sjálfur segir manni lítið um aldurinn.
DEL: Kurt, þá þarftu að gera nokkuð fyrir mig.
Því ég veit að viðtekna viðmiðið
lítur á jarðsöguna og sér óslitinn þráð.
Áhersla á að ferli hafi alltaf gerst með sama hraða o.s.frv.
En Fyrsta Mósebók er að segja okkur
að öll ferli hafi ekki alltaf gerst með sama hraða.
KURT: Já, það er góður punktur.
Í 2. Pétursbréfi 3. kafla er talað um fólk á síðustu dögum
sem segir: „Hvað verður úr fyrirheitinu um komu hans?
Því að [allt stendur] við það sama eins og frá
upphafi veraldar.“
Þessi hugsun að það sem maður sér í dag,
það sem er að gerast akkúrat núna
það sem er að gerast í læknum þarna niður frá
það sem er að gerast á sérhverjum stað á jörðinni
er það sem hefur alltaf átt sér stað.
Það hefur alltaf verið eins í gegnum alla sögu jarðarinnar.
Textinn heldur áfram og segir:
„Viljandi gleyma þeir.“
Þeir þekkja ekki til þessara sanninda
og það sem meira er, þeir hafna þeim viljandi.
Og textinn minnist síðan á sköpunina og flóðið.
Hvorttveggja er augljóslega atburðir, skv. Biblíunni
sem eiga sér ekki hliðstæðu í nútímanum.
Og það flotta er að það er það sem við sjáum hér.
Þessi klettur er ekki á réttum stað.
Þessi klettur var upphaflega 300 m ofar.
Hann rann niður þangað sem hann stendur núna.
Þetta er frekar stór hnullungur!
DEL: Þetta er risastórt. Þetta er gríðarlega stórt.
KURT: Hvaða nútímaferli
renna slíkum steinblokkum til?
Þetta bjarg er nærri tveir kílómetrar.
Og innan í þessum steinum eru frekari vegsummerki um atburð
sem var jafnvel stærri og enn ólíkari nútímanum.
Og inni í þessum steinum eru síðan steingervingar frá tímabili
sem er mjög ólíkt nútímanum.
Svo skv. staðhæfingum Ritningarinnar
og samkvæmt minni eigin reynslu
getur maður ekki metið fortíðina út frá nútímanum
til þess að skilja hvað gerðist.
En ef maður byrjar á upphafinu
þá sér maður að Biblían hefur að geyma
það sem ég myndi kalla hin réttu jarðsögutímabil.
DEL: Óralöng tímabil?
KURT: Nei, þau skilgreinast út frá því að ólíkir atburðir
eiga sér stað hver á eftir öðrum.
En sá sem er uppi á einhverju gefnu tímabili
getur ekki skilið hin tímabilin út frá sinni reynslu því þau eru ólík.
Fyrsta tímabilið er sköpunin sjálf.
Á sex dögum skapaði Guð gjörvallan alheiminn.
Hann skapaði pláneturnar og stjörnurnar.
Og hann þandi út alheiminn
með útréttum armlegg.
Slíkt er augljóslega ekki að gerast í dag.
Hann er ekki að skapa plánetur.
Í lok frásagnarinnar stendur
að hann hafi lokið sköpunarverki sínu.
KURT: Næsta tímabil er Edentímabilið,
þegar Adam og Eva eru
í aldingarðinum Eden.
Og það tímabil er líka mjög ólíkt nútímanum.
Maður fær það á tilfinninguna frá textanum
að hefðu Adam og Eva ekki syndgað
þá hefðu þau lifað að eilífu.
Bara það að ímynda sér mannverur sem lifa að eilífu er erfitt.
Svo þetta er ólíkur heimur.
Gjörólíkur.
Hversu langt er tímabilið? Við vitum það ekki.
En það endar snögglega
þegar Adam og Eva borða
af skilningstré góðs og ills.
Og Guð bölvar sköpuninni.
Hann breytir lögmálunum í alheiminum.
Sólin mun ekki geta brunnið að eilífu.
Við getum ekki lengur lifað að eilífu.
DEL: Svo það er erfitt fyrir okkur hvernig þau voru
því við sjáum aðeins lögmálin sem gilda í dag.
KURT: Og við hefðum ekki getað komist að þeirri niðurstöðu
ef við hefðum ekki Orð Guðs.
DEL: Það er rétt.
KURT: Og ég held að það sé þess vegna
að við hlutum Orð Guðs.
KURT: Og þá hefst þriðja tímabil sögunnar
sem ég kalla forflóðstímabilið,
tímabilið fyrir flóðið og eftir syndafallið.
Það var veröld sem var líka ólík nútímanum.
Sömu náttúrulögmál í gangi
en öðruvísi dýr,
og ólíkar plöntur.
Það var ívið heitara á jörðinni.
Heimsálfurnar voru ekki
á sama stað og þær eru núna.
Svo þetta lítur allt mjög öðruvísi út.
DEL: Og það er það sem við sjáum í Pétri þar sem talað er um
að heimurinn hafi farist.
Svo Flóðið sökkti ekki öllu bara í vatn
heldur var það róttæk breyting, ekki satt?
KURT: Já. Ef það er rétt sem við höfum sagt hingað til
þá voru meginlöndin á hreyfingu
og skullu saman og mynduðu fjallgarða.
Það rísa upp margra kílómetra há fjöll.
Vatn flæðir yfir heilar heimsálfur.
Margra kílómetra þykk setlög rifna af
gömlu heimsálfunum og svo myndast
mörg hundruð metra setlög ofan á þeim.
Við erum að tala um jarðskjálfta
af ótrúlegri stærðargráðu.
DEL: Svo Flóðið markar skilin milli þess sem þú kallar
forflóðstímabilið og tímabilið eftir Flóðið.
KURT: Í stuttu máli þarf jörðin
að jafna sig eftir hnattrænt flóð.
Andrúmsloftið þarf að jafna sig.
Jarðmyndanir, bergið, þarf að jafna sig.
Plöntu- og dýralíf þarf að breiðast út um jörðina.
Það er enn mikið af vatni, gríðarlegir jarðskjálftar
risastór eldfjöll.
Og það sem á sér stað á þessu tímabili þar sem allt er að ná sér
er að allir þessir atburðir verða bæði kraftminni og fátíðari.
DEL: Svo það er á þessu tímabili
sem ísöldin myndi eiga sér stað, t.d.?
KURT: Já, kaldhæðnislega þá orsakast ísöldin
samkvæmt líkaninu okkar
vegna sjávarhitunarinnar í Flóðinu.
Vatn gufar upp frá höfunum.
Við það kælist hafið.
Vatnið færist síðan yfir meginlöndin
og fellur þar sem mjög mikil úrkoma.
Á sumum stöðum lendir úrkoman sem snjór.
En þar sem hún kemur svo skyndilega og stanslaust
getur snjórinn ekki bráðnað heldur safnast upp
og verður að þykkum íslögum þar til þau eru orðin margir km að þykkt.
Og svo þegar höfin hafa kælst nægilega
svo að þetta miklu úrkomukerfi stöðvast
þá falla jöklarnir saman undan sinni eigin þyngd
og bráðna niður í núverandi staðsetningar.
Og þeir halda áfram að bráðna.
Svo hnattræn hlýnun er ekkert annað en jörðin að jafna sig.
Jörðin er enn að jafna sig eftir Flóðið.
DEL: Svo þetta var mjög hamfarakennt tímabil.
En svo tekur við eitt annað tímabil.
KURT: Svo í nútímanum getur maður rannsakað ferli
sem eiga sér stað í dag og skilið hluti frekar vel
alla leið aftur að nokkrum öldum eftir Flóðið.
DEL: Og það myndi ýta undir þá hugmynd að ferlin
hafi alltaf verið þau sömu.
KURT: Nákvæmlega.
Fólk tekur núverandi ferli og rekur þau aftur að upphafinu.
Eins og 2. Pétursbréf segir.
Þetta eru mistökin sem fólk gerir.
Þau eru rökrétt.
Að taka nútímann og skilja fortíðina út frá honum.
Það er ekki óskynsamlegt.
Svo maður þarf Biblíuna til að öðlast þær upplýsingar
sem eru nauðsynlegar til að skilja fortíðina á réttan hátt.
Á hinn bóginn, ef maður byrjar út frá Biblíunni
þá hefur maður aðeins útlínur sögunnar.
Guð hefur gert manninn hæfan til að lesa í jarðlögunum
og fylla inn í sögueyðurnar
og við þurfum að skilja Flóðið til fullnustu.
Við byrjum á Biblíunni en færum okkur svo yfir í bergið.
Talaðu við steinana og þeir munu segja
hvað gerðist í fortíðinni.
DEL: Þetta var góður punktur hjá Kurt.
Biblían segir frá sögulegum atburðum
en útskýrir ekki hvernig þeir gerðust.
Það er það sem vísindamennirnir voru að gera.
Þeir voru að reyna að túlka gögnin
í ljósi Biblíusögunnar.
En Kurt sagði að það væru sannanir í berginu.
Hvaða sannanir?
[Tónlist]
MARCUS: Mér finnst gaman að fara á náttúrufræðisöfn.
Þar sem ég er steingervingafræðingur er þetta eins og að fara í dýragarð.
Þetta eru öll dýrin sem lifðu fyrir Flóðið.
Þetta er eins og að heimsækja fortíðina.
DEL: Þetta er eins og dýragarður nema hvað þau eru ekki lifandi.
Þau eru öll dauð.
MARCUS: Og það er engin lykt af þeim svo það er líka fínt.
Og náttúrusögusafnið
segir ekki aðeins frá því sem var til.
Það er líka að reyna að setja fram sögu.
og við höfum tvo valkosti.
Við höfum þessi tvö viðmið,
Natúralismaviðmiðið og viðmið Biblíunnar.
MARCUS: Og öll náttúrufræðisöfnin í landinu,
flest af þeim í öllum heiminum,
setja aðeins fram eitt viðmiðið,
natúralisma, að jörðin sé mjög gömul.
En það er hægt að útskýra gögnin, t.d. þessa risaeðlu,
útfrá öðru viðmiði.
Svo þegar ég lít á svona lífverur
þá hugsa ég um veröld sem var til rétt fyrir Flóðið.
DEL: Þetta er raunveruleg mynd af ofbeldisfullum heimi
MARCUS: Já.
Þess vegna sagði Guð: „Sjá, endir alls holds.“
Það var ekki aðeins mannkynið
heldur mannkynið og dýrin sem við réðum yfir voru dæmd
í Flóðinu.
DEL: Svo Marcus, geturðu dregið upp heildarmyndina
með steingervingunum og hvernig þetta passar allt saman?
MARCUS: Já.
Steingervingar finnast vanalega í aðskildum lögum
og finnast þar í mjög miklum fjölda
sem var tortímt, ótal milljarðar.
Svo þegar maður horfir á svona setlag
sem er þetta þekkt, þá erum við að tala um
atburð sem tók nokkrar mínútur
en ekki árþúsundir.
Nokkrar mínútur fyrir þetta berg,
stundum aðeins nokkrar sekúndur.
MARCUS: Straumarnir í Flóðinu
fara yfir meginlandið og ryðja burt heilum vistkerfum
eða draga með sér sjávarvistkerfi úr hafdjúpunum
upp á meginlandið og um leið og eitt er skilið eftir
koma öldurnar aftur og skilja eftir
meira efni ofan á því fyrra.
Svo það verður til grafreitur á grafreit ofan
ofan á enn öðrum grafreit.
Svo við erum að tala um hamfarir,
en ekki rólega atburðarás þar sem steingervingar
hlaðast smám saman upp bein eftir bein og skel fyrir skel,
smám saman yfir óralangir aldir.
DEL: Svo þú segir að þessa sjávarsteingervinga
sé að finna alls staðar, m.a.s. í fjöllum.
MARCUS: Já.
Innar í safninu eru sýninga- básar
með dýrum eins og ,mosasaurus‘, sem voru stór sundskriðdýr.
,Mosasaurus‘-skriðdýrin finnast um allan hnöttinn
og á meginlöndunum.
Svo steingervingarnir vekja spurninguna:
hvað er það sem hefur nægan kraft
til þess að taka sjávarlífið
og fleygja því upp á meginlandið
á slíkan hamfara- kenndan hátt?
Og Flóðið er gott svar við þessari spurningu.
DEL: Þegar við vorum í Miklagljúfri
sáum við Mislægið mikla.
Og fyrir neðan þau skil voru sama og engir steingervingar
en allt í einu mjög mikið af þeim fyrir ofan skilin.
Hvernig metur þú það sem steingervingafræðingur?
MARCUS: Það sem Mislægið mikla segir mér
að það á sér stað gríðarlegt rof
og efnistilflutningur yfir alla álfuna.
En svo þegar þessi fínu setlög taka við
með öllum stórkostlegu steingervingunum
þá byrjar visst mynstur.
Vistkerfin með fyrstu dýrunum
birtast mjög skyndilega.
Í viðtekinni steingervingafræði
kallast þetta kambrían -sprengingin.
Í henni birtast fyrst mjög fjölbreytt
sjávardýr.
Allt í einu birtast þessi flóknu og heilu vistkerfi
eins og þruma úr heiðskíru lofti.
En þetta passar fullkomlega
út frá viðmiði sköpunarinnar og Flóðsins.
Því Flóðið tortímdi vistkerfum.
En samkvæmt þróunar- kenningunni rísa vistkerfin
hægt og rólega
eftir því sem lífverurnar þróast og verða fjölbreytilegri
og bregðast hver við annarri og umhverfinu.
En við sjáum ekkert slíkt.
Það sem við sjáum er sprenging af lífi sem er flókið, heilt.
Vistkerfin tengjast hvert öðru.
Hver lífvera passar inn í myndina
og tengist hver annarri.
Og þetta er aðeins í fyrsta skiptið sem þetta gerist.
Eftir því sem maður fer ofar í lögunum
og skoðar steingervingana sér maður skjáskot
af fleiri og fleiri vistkerfum.
Maður sér einu vistkerfi útrýmt
og svo öðru.
Verurnar í næsta kerfi eru eilítið frábrugðnar,
það eru aðrar tengingar í gangi.
Eftir því sem flóðvötnin rísa hærra
þá nálgast þau ströndina
og tortíma sí fleiri lífverum í flæðarmálinu
og færa sig svo upp á land.
DEL: Svo ef ég skil þig rétt ertu að segja,
og það er það sem viðmiðið sem er almennt kennt segir,
viðtekna viðmiðið segir
að steingervingarnir sýni hvernig lífið þróaðist
í andstöðu við viðmið Fyrstu Mósebókar
sem segir: „Nei, allt þetta líf
í öllum sínum fjölbreytileika var þegar til staðar
og nú erum við að horfa á allt þetta líf
í grafreit.
MARCUS: Nákvæmlega.
DEL: Geturðu nefnt önnur gögn
sem sannfæra þig um seinna viðmiðið?
MARCUS: Eitt af því forvitnilega
við steingervingana—
ef við hugsum lóðrétt um þetta—
eru ekki dýrin sjálf heldur sporaslóðirnar.
Þetta eru fótspor.
Þetta er mynstur sem við sjáum hjá ólíkum hópum:
Neðst og fyrst finnast sporin en svo ofar og seinna líkamshlutarnir.
Þetta á við um þríbrotana, þetta á við um froskdýrin,
sem og risaeðlurnar.
Fyrstu steingerðu ummerkin um dýrin
eru sporaslóðir, ekki hræin sjálf.
Útfrá viðmiði gamallrar jarðar er þetta mjög skrýtið
og erfitt að eiga við.
Vegna þess að það eru milljónir ára
milli fótsporanna
og dýranna sem gerðu þau.
En augljóslega er ekki heil brú í slíkri hugsun
því ef það eru spor, þá er líka dýr.
Og þessi dýr hafa bein og tennur og skel.
Hví steingerðust dýrin ekki?
Þetta mynstur segir aðra sögu.
Það er engin óralengd milli þess þegar dýrið stígur spor
og þegar það er grafið.
DEL: En það að sporin séu þarna yfirhöfuð
ætti að segja okkur eitthvað, er það ekki?
MARCUS: Í fyrsta lagi segir það okkur
að myndun hvers setlags ofan á því fyrra
þarf að gerast á miklum hraða.
Því þegar maður gengur eftir ströndinni
og sporar sandinn, þá hverfa sporin
eftir mjög stuttan tíma.
En steingerðu sporin sýna okkur
eitthvað ólíkt slíkri fjörugöngu.
Þetta er dauði sem á sér stað á augnabliki.
Dauði samstundis.
Við erum að tala um veröld sem var
flókin, heil, samþætt.
Og Flóðið tortímdi þessum heimi skref fyrir skref
og gróf hann í lögum.
Svo það að líta á steingervingana
sem skrásetningu þess hvernig lífið var er að hluta til rétt.
En þessi skrá fjallar ekki um þróun lífsins
heldur hvernig lífið reyndi að forðast atburð
sem á endanum tortímdi því öllu.
DEL: Þetta kemur heim og saman við
það þegar Guð sagðist
ætla að tortíma jörðinni með Flóðinu.
Hann átti ekki aðeins við um tortímingu mannkyns
heldur útrýmingu alls lífs.
Og núna er heimurinn, eins og þú sagðir,
gjörólíkur því sem hann var áður fyrr.
MARCUS: Já.
Þegar maður horfir á grameðlu eða ,mosasaurus‘,
þegar maður horfir á öll þessi ógurlegu rándýr
og þau eru virkilega grimmdarleg;
en þau voru ekki sköpuð upphaflega með slíkt í huga.
Svo þessar hvössu tennur og beittu klær
og öll hegðunin sem slíku fylgir
virðist allt vera hluti af bölvuninni, og hluti af því er genetískt.
Sumt af því gæti líka bara verið aðlögun.
En á þeim punkti þegar við sjáum þessar lífverur
—og það er mikilvægt að hafa það í huga
þegar maður heimsækir náttúrufræðisafn—
að maður er ekki að sjá heim sköpunarvikunnar.
Maður er að sjá heiminn eins og hann var í Flóðinu.
Og sá heimur var fullur af ofbeldi
og var virkilega hræðilegur.
DEL: Ég sá að allir þessir milljarðar af lífverum
sem voru grafnir í setlögunum voru þögull vitnisburður
um hnattrænan dóm Guðs.
Ég ákvað að skoða sjálfur
eitt af þessum steingervingasetlögum.
Ef risaeðlurnar dóu skyndilega í Flóðinu
væri það ekki augljóst?
[Tónlist]
ART: Þetta hér
er í Lance-laginu.
Þetta krítarsetlag er frekar ofarlega.
Og hér er svokallað ,bein lagið‘.
Eins metra samansafnaður stafli af beinum.
Eða ívið minna en metri.
Og í þessu lagi
liggja minnstu beinin efst
og stærstu beinin neðst.
Hér er Erline að vinna með
annan hryggjarlið.
Þetta er hálshryggjarliður úr andarnefjueðlu.
Hér í gegn lá mænan.
Þegar ég horfi á beinin í þessum uppgreftri
sé ég þau fyrir mér innan í dýrunum
og ímynda mér hvernig það hafi verið
að sjá þessi bein í fyrsta sinn.
ART: Svæðið er fullt af beinum
og við þurfum ekki að leita þeim.
Við þurfum bara að setjast og byrja að grafa.
DEL: Hver er aðalmunurinn á þessum greftri
hér og venjulegum
risaeðluuppgreftri einhvers staðar?
ART: Risaeðlur finnast um allan heim.
Það sem er sérstakt hér er að þetta er sennilega
stærsta beinasafn í heiminum.
Það eru leifar hér
af 5000-10 000 dýrum
á hverjum 6 til 12 metrum í þessu lagi.
Þetta eru stór dýr og það er mikið af þeim.
DEL: Nemum aðeins staðar.
Svo þessi andarnefjurisaeðla var á lífi og gekk
um jörðina og svo deyr hún allt í einu.
Verður hún að steingervingi?
ART: Steingerving á sér aðeins stað við sérstakar aðstæður.
Ef að sjakali deyr t.d. úti í eyðimörk
hverfur hræið bráðlega.
En þessi bein hér eru fullkomlega varðveitt.
Þau hafa aldrei veðrast.
Og liggja bara öll hér.
Í dag væri erfitt að ímynda sér
hvernig slíkt gæti gerst.
DEL: Að miklu leyti er hægt að segja
að það sé sjaldgæft að finna steingerving.
Þó það séu mjög margir steingervingar til
þá eru þeir aðeins brotabrot
af þeim dýrum sem dóu.
ART: Já þeir eru sjaldgæfir.
Steingerving gerist aðeins undir vissum kringumstæðum,
sem eru aðallega að lífveran sé grafin í skyndi.
Þessi dýr þurftu að deyja og svo þurftu hræin
að hafa tíma til að rotna.
Svo við erum að tala um vikur eða mánuði
og á þeim tíma eru beinin og vefurinn
annað hvort étin eða rotna burt.
Og síðan voru beinin sem eftir lágu grafin á augnabliki
hér á þessu svæði. Því beinin í laginu raðast eftir stærð:
stærstu beinin liggja neðst og minnstu beinin efst.
Og þú sérð það hér.
Stærstu beinin liggja öll á botninum.
Og þegar við byrjum að grafa hér
finnum við fyrst litlu beinin.
Þetta merkir að sortering hafi átt sér stað
sem getur aðeins gerst í hamförum.
DEL: Svo þegar við lítum á risaeðlusteingervingana,
í stað þess að líta á þær eftir aldri:
þetta eru fyrstu risaeðlurnar,
svo komu þessar, og að lokum þessar,
þá lítur þú á þær út frá því viðmiði
að þær hafi allar verið til á sama tíma.
Þær voru allar á lífi og svo urðu miklar hamfarir
og þær liðu undir lok.
ART: Frá því að þær birtast fyrst
eru risaeðlurnar risaeðlur.
Þær líta eins risaeðlulega út og hægt er.
Og þetta er ráðgáta fyrir þeim
sem trúa því að risaeðlur hafi þróast.
DEL: En við heyrum mikið um millitegundir.
Hvað er málið með þau?
ART: Vísindamenn hafa getað bent á nokkur tilvik
sem þeir telja að séu millistig og sum þeirra
eru afar athyglisverð og jafnvel áskorunarefni.
En þau eru undantekningin frá reglunni.
Reglan er sú að það eru engir millistigssteingervingar.
Það sem við finnum í steingervingunum í jarðlagastaflanum—
er, að þvert á vonir Darwins er þetta reglan:
Þau form sem hafa varðveist steingerð
haldast óbreytt í gegnum allan steininn
þar til þau hverfa úr berginu
án þess að hafa breyst.
Þetta hlýtur að benda til einhvers annars en þróunar.
Því við sjáum ekki eitt form breytast í annað
í berginu sjálfu.
ART: Svo þróunarhugmyndin kemur ekki frá berginu.
Hún er viðmið sem er þvingað á gögnin
í stað þess að leyfa gögnunum sjálfum að benda á rétt viðmið.
Svo það er auðvelt fyrir mig að vera sköpunarsinni
bara útfrá því að skilja hve flóknar lífverur eru.
Og þegar við lítum á steingervingana í jarðlagastaflanum
sjáum við þetta flækjustig alveg frá upphafi.
Sem vekur spurninguna:
Hvaðan kom öll þessi flókinheit?
Það er eitt að hafa trú.
Ég trúi því að Guð sé skaparinn, en það er líka
staðfest af því sem ég sé í kringum mig.
Að segja að ég trúi því að þróun hafi framkallað þetta
þegar ég sé ekki einu sinni hvernig það hefði getað gerst,
það er blind trú.
DEL: Það er að loka augunum.
ART: Já, það er blind trú.
DEL: Hvert sem ég leit
sá ég meiri sönnunargögn
sem pössuðu við sagnfræði Fyrstu Mósebókar.
Það var ekki bara eitt atriði
heldur margt sem benti í sömu átt.
Art sagði mér frá nokkrum nýlegum uppgötvunum
á efni í risaeðlubeinum.
Svo ég heimsótti rannsóknarstofu í Arizona til að tala við vísindamann
sem fæst við slíka rannsókn sjálfur.
[Tónlist]
KEVIN: Þetta er brot úr nashyrningseðluhorni.
Þegar við drógum það úr jörðinni molnaði það.
Eftir það höfum við þurft að brjóta það meir
til að rannsaka það betur.
Árið 2012, styrkti Sköpunar- vísindafélagið okkur Mark Armitage
til að skoða Hell Creek myndunina í Montana,
en það er mjög vinsæll staður til að leita að risaeðlubeinum.
En í stað þess grófum við upp
um eins metra langt nashyrningseðluhorn.
Það er í molum núna
svo við getum ekki sett það saman til að sýna þér horn
En það er í svona minjum
að við höfum fundið vef með frumum.
DEL: Vá það er ótrúlegt.
KEVIN: Og kannski prótín á borð við kollagen.
Hvernig getur svona efni
verið enn þá innan í risaeðlubeini
sem á að vera 65, 75, 80 milljón ára gamalt?
Því vefur, frumur, prótín, brotna niður.
Þau eru ekki steypuveggur.
Þau viðhaldast ekki í óralangan tíma.
Þau brotna niður
og oftast á mjög skömmum tíma.
Það fer eftir aðstæðum.
Hér er í Hell Creek eru aðstæðurnar
síbreytilegt hitastig.
Og hvaða lífefnafræðingur sem er getur sagt þér
að það eru ákjósanlegustu aðstæðurnar til að brjóta niður efni.
Það er nógu erfitt að reyna að skilja slíkt gæti varðveist
í 4-5 þúsund ár,
hvað þá í 60-70 milljón ár!
Það er mjög erfitt að útskýra það
með nokkurri lífefnafræði.
DEL: Svo eftir að þú hefur fundið svona sýni
hvað gerirðu næst?
KEVIN: Við setjum steingervingssýnið
í lausn sem heitir EDTA.
Lausnin leysir bergið upp
en ekki lífræna efnið
svo EDTA skilur vefinn eftir.
Síðan set ég vefinn
í svokallaða þverskurðarsmásjá.
Svo þetta er uppleyst nashyrningseðluhorn
í margfaldri stækkun svo þú getir séð hvernig það lítur út.
Svona lítil bergbrot.
DEL: Svo Kevin, hvað fannstu þegar þú
varst að líta á sýnið og fannst vef?
KEVIN: Svo þetta er það sem við fundum.
Þetta er nashyrningseðluvefur.
Hann er teygjanlegur.
Og beygjanlegur.
Þetta er ekki far eftir mjúkvef úr risaeðlu.
Þetta er virkilega mjúkt.
Og teygjanlegt. Þetta er vefur.
DEL: Þetta er ótrúlegt, ha?
KEVIN: Algjörlega.
Og ef þú stækkar myndina meir
í rafeindasmásjá
þá sjást öll smáatriðin í frumunum.
Á þessari mynd og þessari
og líttu t.d. á þessa mynd.
Við hefðum ekki búist við
svona gríðarlega miklum smáatriðum.
Þetta er allt agnarsmátt.
Hér er 20 míkrón mælikvarðinn.
Og sjáðu hvernig þessi örsmáu atriði eru enn óskemmd.
Það tæki lítið til að skemma þetta.
Svo maður hefði talið að þetta hefði
allt brotnað af fyrir löngu og horfið.
DEL: Svo þetta hlýtur að hafa skekið
vísindaheiminn.
Hver voru viðbrögðin?
KEVIN: Fyrstu viðbrögðin, þegar Dr. Schweitzer
birti rannsóknir sínar í fyrsta skipti,
en þær voru frægar 2005,
fyrstu viðbrögðin voru sterk.
Sumir höfnuðu niðurstöðunum.
„Sýnin eru menguð.
Þetta er ekki úr risaeðlu.
Þetta er baktería“—því baktería getur
stundum litið skringilega út.
Svo það voru alls konar tillögur um hvað þetta gæti raunverulega verið.
Og Dr Schweitzer—hún fær prik fyrir það— gerði frekari rannsóknir.
Næst fundu þau prótín.
Ef maður brýtur þessar frumur í sundur
og skoðar matrixið sem þær eru í,
það er prótín.
DEL: Og hvað gerðist þá?
Þetta hlýtur að hafa hrist upp í hlutunum.
KEVIN: Þetta varð hluti af deilunni.
Vegna þess að núna er það augljóst að—
hvernig er hægt að útskýra þessa varðveislu,
að þetta hafi varðveist í svo góðu ástandi í svo langan tíma
og það í svona óvinveittum kringumstæðum?
KEVIN: Svo deilan hefur snúist um það
hvernig hægt sé að útskýra þetta?
Og ef maður les litteratúrinn
þá finnur maður fyrir örvæntingu því þeir hafa gert sér grein fyrir því
hverjar afleiðingarnar gætu verið.
En í dag myndu margir segja að þessi fundur sé merkingarlaus.
Við vitum hvað risaeðlurnar eru gamlar
og því hlýtur á endanum að vera einhver útskýring fyrir varðveislunni.
Svo hún er ekkert vandamál.
En hvernig maður veit hve gamlar þær eru?
Maður notar mismunandi aðferðir til að aldursgreina.
En þetta er leið til að aldursgreina.
Það er ekki hægt að hunsa vefinn sjálfan
eins og hann segi ekkert um aldurinn.
Svo hver er það sem ákveður hvað vegur þungt sem aldursgreining og hvað ekki?
Jú það er viðmiðið sem gengið er út frá.
Viðtekna viðmiðið segir að sýnið hljóti að vera fornt.
Og þ.a.l. einblínum við á þær aðferðir
sem leiða til þeirrar niðurstöðu.
Þeim aðferðum sem sýna steingervingana í yngra ljósi
þurfum við að hafna eða útskýra í burtu.
DEL: En mér finnst, og auðvitað
er ég ekki örverufræðingur,
en ég held að flest fólk myndi segja
að það sé rökrétt að álykta
að kannski sé vefurinn ekki það gamall.
KEVIN: Já vefurinn gengur í berhögg við hvað hlutirnir eiga að vera gamlir.
Þetta er áskorun fyrir allt aldursgreiningarferlið.
Ef risaeðlusteingervingar hafa verið ranglega aldursgreindir
og ég myndi segja að það séu skýrar sannanir fyrir því
þá er mjög líklegt að steingervingar annarra tegunda
hafi einnig verið ranglega greindir. Og það merkir
að jarðsögutímabilin sjálf eru röng.
DEL: Svo þú ert að segja að ef maður tekur í burtu
hugmyndina um mjög löng tímabil þá tekur maður burt einn af burðarveggjum
viðtekna viðmiðsins.
KEVIN: Algjörlega.
Tími er mikilvægasti faktorinn í þróun.
Ef þú segir að þetta byrjaði með einfaldri frumu
sem þróaðist í margfrumung sem þróaðist í fisk
og að fiskurinn hafi skriðið upp á land
og fengið fætur og byrjað að anda
og að sú vera hafi fengið fjaðrir
og vængi og byrjað að fljúga.
Fullyrðingin er sú að ef við höfum nægan tíma
þá séu þessar miklu lífveru- breytingar mögulegar.
En við þurfum tímann.
DEL: Á endanum virtist málið alltaf snúast
um tíma.
Ég man að Andrew sagði að Charles Darwin hefði
fyrst aðhyllst milljónir ára
og svo mótað þróunar- kenninguna sína að þeirri forsendu.
En hvers vegna er tími svona mikilvægur þáttur í þróun?
[Tónlist]
DEL: Rob Carter er sjávarlíffræðingur.
Svo við köfuðum saman
til að skoða heim sem fæstir sjá.
Hann sérhæfir sig í kóral
og vissi mikið um þessar ótrúlegu verur
sem lifa í rifunum umhverfis St. Thomas.
DEL: Vá, hér eru hákarlarnir.
Sjáðu hvernig þeir hreyfast!
Það er eins og þeir svífi áreynslulaust.
Ég vildi að ég gæti synt svona.
ROB: Verkfræðingar vildu að við gætum hannað svona báta.
Og kafbáta sem gætu hreyfst jafn skilvirklega og hákarl.
En við getum það ekki alveg.
DEL: Svo sem sjávarlíffræðingur,
og ég veit að þú hefur rannsakað
erfðafræði í þaula,
þegar talað er um þróun, hvað er átt við?
ROB: Hvernig skilgreinirðu þróun?
Orðið merkir ‚breyting yfir tíma‘.
En ég trúi á breytingu yfir tíma
en er samt ekki þróunarsinni.
Svo hvernig skýrum við þetta?
Þróunarkenningin er sú skoðun að með nægilega mikilli breytingu
yfir nægilega langan tíma, að það útskýri sameiginlegan uppruna
allra dýrategunda.
En ég hafna þeim hluta.
Auðvitað breytast tegundir.
Tökum þessa hákarla sem dæmi.
Það eru til mismunandi hákarlategundir.
Þegar Guð skapaði þá ljáði hann þessum lífverum
getu til að breytast og aðlagast
og bregðast dýnamískt við umhverfinu.
En þeir eru enn hákarlar.
Og þegar við skoðum stein- gervingana eru þeir enn hákarlar.
Fólk hefur heyrt um ‚týnda hlekkinn‘
og hugsar að hann sé á milli manns og apa.
Nei það eru týndir hlekkir, í fleirtölu.
Þá vantar milli allra aðaldýrahópanna
og nærri allra aðalhópa dýra og jurta
og baktería í öllum lögunum.
Og það bendir til þess að tegundirnar
hafi verið skapaðar hver fyrir sig.
DEL: Svo ein frumtegund (,kind’) verður ekki að annarri frumtegund?
ROB: Nei.
Þróunarkenningin krefst þess að smáar
tilviljanakenndar breytingar geti útskýrt allt sem við sjáum, en það er ekki hægt.
DEL: Og hvers vegna ekki?
ROB: Vegna þess að lífið er svo flókið
að smáar breytingar geta ekki útskýrt það.
Rétt eins og maður getur ekki tekið tölvustýrikerfi
og sagt: „Þetta varð til tölustaf fyrir tölustaf
á mjög löngum tíma.
Nei, það var vitiborin manneskja sem settist niður
og setti það saman.
DEL: Sem tölvunarfræðingur
get ég fullyrt að ef einhver á því sviði
myndi segja: „Ef við breytum nokkrum atriðum af handahófi
í þessu stýrikerfi þá mun það verða betra“
þá myndi enginn taka undir það.
ROB: Nei, við getum ekki fengið hákarlana til að þróast í fugla.
Breytingarnar eru það margar og af þeim toga
að þær geta ekki átt sér stað ein á eftir annarri.
ROB: Þetta er ígulker.
DEL: Oddhvasst!
ROB: Já, farðu varlega.
DEL: Mun það festast við mig ef ég snerti það?
ROB: Nei, það er oddhvasst en…
DEL: Ó jeminn, nálarnar hreyfast!
ROB: Já, þær hreyfast.
Og á milli þeirra eru litlar blöðkur,
sérstaklega á botninum.
Sjáðu þessa hreyfingu.
Svo hann gengur á nálunum og fótunum
og notar þetta til að grípa í hluti.
En með gaumgæfni geturðu séð einn, tvo, þrjá, fjóra, fimm
sex, sjö—það eru tíu geislar í dýrinu.
DEL: Hah.
ROB: Krossfiskurinn er reyndar frændi þess.
DEL: Í alvöru? Nei þú ert að grínast.
ROB: Þetta er satt.
Krossfiskurinn er líka skrápdýr.
En taktu eftir því að hann er fimm- en ekki tískiptur.
Þessi krossfiskur.
Sjáðu, neðan á honum eru nálarnar.
Og blöðkurnar.
Munnurinn er hérna í miðjunni.
DEL: Svo það er ættarsvipur
þó þessi tvö dýr séu annars ólík.
ROB: Mjög ólík.
Viltu sjá eitthvað sem er mjög ólíkt?
DEL: Já já.
ROB: Sem er frændi krossfisksins og ígulkersins?
DEL: Allt í lagi.
Þetta er næstum því eins og steinn.
ROB: Já, já, ég þarf að fara varlega.
Hann er að spýta vatni á mig.
Þetta er sæbjúga.
Hann er með nálar.
Hann er með blöðkur.
Manni myndi ekki detta það í hug án náinnar rannsóknar
en það er líka skrápdýr.
Hann er ekkert sáttur við að vera ekki í vatninu
svo ég ætla að setja hann á sinn stað.
DEL: Svo öll þessi dýr eru skyld þrátt fyrir að þau
séu afar ólík.
ROB: Skyld hvað sköpun varðar.
Þ.e. ekki þróunarlega skyld.
Skaparinn kom með þessa fylkingarhugmynd, skrápdýrin
og skapaði öll þessi þrjú dýr út frá sama grunnplani.
Og það er það sem við sjáum í öllum lífheiminum:
sumt er líkt og annað ólíkt.
DEL: Svo hvað er það sem gerir þau ólík?
ROB: Þegar það kemur að erfðunum
eru flest genin sameiginleg.
En það eru gen sem stýra vexti og þroska.
Þau eru kölluð hox-gen.
Og þau ákvarða hvernig fóstrið myndast.
Fóstrin myndast út frá einni frumu.
Í einu fóstri ákvarða genin fimmfalda samhverfu
og í öðru tífalda samhverfu.
Og í öðru ákvarða þau langt, mjótt dýr.
Þau stýra fósturþroskanum
á þennan stórkostlega hátt.
DEL: Svo það sem þú ert að segja
er að bæði sameinda- og erfðafræðin eru að sýna okkur
stórkostlega hönnun í þessu öllu.
ROB: Algjörlega.
DEL: En samkvæmt viðtekna viðmiðinu
eru það handahófskenndar breytingar
sem eru orsakavaldurinn.
ROB: Já.
Á 19. öldinni, þegar lífið var einfalt, þegar fólk vissi ekki
hvað gerist innan í frumunni,
hvað þá um hve flókin erfðafræðin er,
þá var hægt að ímynda sér allskonar hluti.
En núna þegar við vitum hvað á sér raunverulega stað
á bak við tjöldin gerir það dæmið aðeins flóknara.
Ég segi oft að genamengið sé í fjórvídd.
Fyrsta víddin er DNA -strengurinn.
Og ef maður vildi rekja hann sundur
og skrifa niður alla DNA-stafina
(sem eru þrír milljarðar)
þá þyrfti maður að teikna línur eða örvar
frá einum stað til annars,
því að þessi partur slekkur á þessum
þessi partur ,talar‘ við þennan, þessi ýtir undir þennan.
Önnur víddin genamengisins væri þetta
mikla samskiptanet innan DNA-þráðsins.
DEL: Getum við aðeins stoppað hér.
Þetta er nefnilega alveg ótrúlegt.
Ég er að hugsa um tölvuforrit.
Þau eru mjög statísk.
Skipanirnar eru allar til staðar.
En þú ert að tala um forrit
sem endurforritar sig sjálft.
Það er að færa til sínar eigin skipanir.
ROB: Ó bíddu bara þar til við komum að fjórðu víddinni.
En fyrst er það þriðja víddin.
Upplýsingarnar sem er að finna í strengnum, fyrstu víddinni
þurfa að vera skipulagðar á þann hátt að þegar strengurinn er vafinn saman
í þriðju víddina virki þær enn.
DEL: Nei það er ótrúlegt.
ROB: Þau gen sem eru notuð saman
eru næst hvert öðru í þrívíddinni.
DEL: Ertu að segja að þegar DNA-ið er brotið saman
bætist við heilt nýtt sett af leiðbeiningum?
ROB: Já, heilt annað lag af upplýsingum
og sá sem forritaði fyrsta lagið þurfti að skilja
hvernig það myndi virka þegar það væri brotið saman.
DEL: Þú sagðir að það væri ein önnur vídd.
ROB: Ó já, fjórða víddin er tími.
DEL: Og hvernig virkar hún?
ROB: Eftir því sem tíminn líður breytist það hvernig erfðamengið er í laginu.
Kannski borðarðu eitthvað sem er óhollt
og lifrin segir: „ég get eytt þessum eiturefnum“.
Þá breytist lögun litninganna í lifrinni
og opna fyrir nýtt prótíngen, afrita það
og framleiða glænýtt prótín
sem getur brotið niður eitrið. Og þegar búið er að nota prótínið
þá breyta litningarnir aftur um lögun og lokast.
Dýnamísk forritun. Öll þrjú fyrri sviðin breytast
í fjórðu víddinni, tíma.
DEL: Rob, þetta nær svo langt út fyrir allra tækni sem við þekkjum,
jafnvel í flóknasta hugbúnaði,
að það er næstum því ótrúlegt
að einhver skuli geta virt þetta fyrir sér
og sagt að það hafi allt gerst af tilviljun.
ROB: Já og þetta er Guði einum til dýrðar.
DEL: Það er satt.
ROB: Það er ekki hægt að byggja svona kerfi kubb fyrir kubb.
Það virkar sem ein samstarfandi heild
með þessar samþræddu fjóru víddir.
Náttúruval getur ekki skrifað svona kerfi
einn staf í einu.
DEL: Það þarf allt að vera til staðar.
ROB: Á sama hátt og þegar við töluðum um
umhverfið hér í kóralrifinu.
Ef maður hefur ekki alla samstarfandi þættina
á sama tíma þá hrynur heildarmyndin
og vistkerfið gengur ekki upp.
Kerfið hrynur þó það sé aðeins
einn eða tveir mikilvægir faktorar sem eru fjarlægðir.
Það þarf allt að vera til staðar eða ekkert virkar.
DEL: Svo við höfum þessa samvirkandi þætti
ekki aðeins í erfðunum
heldur er myndin enn flóknari þar sem
það eru líka samstarfandi þættir á hærri stigum.
ROB: Já.
Reyndar er allur heimurinn ein samstarfandi heild.
DEL: Það er ómögulegt að gera sér í hugarlund
hvernig slíkt gæti hafa orðið til
með löturhægu ferli
á milljörðum ára.
ROB: Einmitt það sem ég er að segja.
DEL: Það er augljóst að heimurinn
er ótrúlega flókin samverkandi heild, frá smæstu lífkerfum
til stærstu vistkerfanna.
Flókin, samofin sambönd er að finna alls staðar.
Ég gerði mér grein fyrir því að sex daga sköpun er rökréttust
út frá verkfræðilegu sjónarmiði.
Það þarf allt að starfa saman á sama tíma
svo sérhver þáttur virki almennilega.
Og Fyrsta Mósebók segir að Guð hafi einmitt skapað þannig.
Rob sagði líka Guð hefði skapað dýrin
hæf til að breytast og aðlagast að umhverfinu.
Getur verið að sú aðlögunarhæfni
sé misskilin og talin þróun?
DEL: Við Todd Wood gengum um dýragarðinn
og virtum fyrir okkur þessa miklu fegurð og hönnun
sem er að finna í dýralífinu.
Ég tók eftir því hve fjölbreytt dýrin voru.
Á sama tíma voru sum dýrin mjög lík hvert öðru.
DEL: Sem líffræðingur, hvað sérðu
þegar þú virðir fyrir þér öll þessi dýr?
TODD: Já þegar ég horfi á
þessi ljón, t.d., þá sé ég ketti.
Og öll hin kattardýrin hér í dýragarðinum
hafa þennan sama grunnkattarsvip
sem er svo þekkjanlegur.
Hann er augljós þegar þau leika sér, ha?
Þegar þau leika sér með bolta
eða annað þá minna þau svo á…
DEL: Heimilisketti.
TODD: Þau líta út eins og kettir.
Vísindamenn myndu segja að fjölskyldan heiti ,kattardýr‘.
Og ég myndi segja að öll kattardýrin
séu mismunandi aðlaganir af sömu einu sköpuðu tegundinni.
Kattardýrin hafa svo mikið sameiginlegt
að ég myndi segja að þau séu öll komin
af sama parinu sem var um borð í örkinni.
Og af því pari urðu á endanum til
allar þær kattardýrstegundir sem við þekkjum í dag.
DEL: Svo í stað þess að vera eintóm tilviljun
þá virðist það vera svo að allar þessar ólíku tegundir
séu afsprengi mjög flókinnar hönnunar.
TODD: Ó algjörlega.
Og með því eigum við ekki við
að Guð hafi skapað ljónið.
Guð skapaði eitthvað sem gat leitt til ljóns.
Það væri hægt að líkja hönnuninni við svissneskan vasahníf.
Það eru mörg blöð og tól sem hægt er að draga út
þegar maður þarf á þeim að halda en þau eru öll hluti af sama hníf.
DEL: Geturðu komið með fleiri dæmi um grunntegundirnar sem voru skapaðar?
TODD: Já, grábirnir
og ísbirnir
eru báðir bjarndýr.
Önnur dæmi eru endur, svanir, gæsir.
Hunddýrið er athyglisvert dæmi.
Við tókum dýr sem líktist úlfi
og á nokkrum öldum ræktuðum við það
í margar mismunandi tegundir.
DEL: Já Todd, það er ótrúlegt að hugsa um
það sem Guð gerði
þegar hann leiddi tvö og tvö dýr í örkina.
Hvað telurðu að hafi átt sér stað þá?
TODD: Ó já.
Hann þurfti ekki að leiða hvert einasta afbrigði inn í örkina.
Svo þegar dæmið er reiknað
og, auðvitað vitum við ekki nákvæmlega
hve margar grunntegundir voru um borð
en kannski nokkur þúsund og öll dýrin voru smá.
Flest dýr eru smávaxin.
Svo það var nóg pláss, m.a.s. pláss afgangs.
Og allur dýrafjölbreytileikinn sem við sjáum í dag
var byggður inn í þessi tvö og tvö dýr á örkinni.
DEL: Todd, þegar við horfum á sebrahestana
og þeir eru allir einstakir og samt eru öll þessi dýr—
það er svo hátt flækjustig og fjölbreytileiki—
hvernig útskýrir viðtekna viðmiðið
þetta allt saman?
TODD: Ja, með þróunar- kenningunni, ekki satt?
Milljónir ára, handahófs- kenndar breytingar,
allt sem lifir í dag, þessi kaktus, sebrahesturinn þarna,
grasið hérna, þetta er allt skylt.
Við erum öll komin af sömu forfeðrum
sem voru uppi fyrir milljörðum ára.
Og ferli á borð við stökkbreytingar, erfðatilbrigði
og náttúruval
leiddu til þess sem við sjáum í dag.
DEL: Svo hvað er náttúruval?
Hefur það nægan sköpunarmátt
fyrir allt þetta?
TODD: Náttúruval snýst um það
að það sem er ekki hæft fyrir umhverfið deyr út.
Svo ef þú ert finka í Galapagoseyjum
og ert með mjög smágerðan gogg
og eina ætið sem þú getur fundið
eru mjög stór, hörð fræ, þá muntu deyja.
Og þetta er einmitt það sem gerist.
Við getum fylgst með kynslóðum
og séð hvernig goggstærðin hjá finkum í Galapagos breytist.
En þær eru enn þá finkur.
Þær eru enn þá fuglar.
En að náttúruval geti framkallað
allan fjölbreytileikann sem við sjáum, það hefur ekki verið sýnt fram á það.
Það sem náttúruval gerir aðallega
er mikil fínstilling.
Hérna eru sverðantilópur.
Falleg dýr með mjög daufa liti.
Sverðantilópur lifa í suðurjaðri
Saharaeyðimerkurinnar.
Það útskýrir daufa litinn.
Ef þær væru dekkri á litinn
væri auðveldara fyrir rándýr að finna þær
og því hafa þær aðlagast með þessum daufu, fallegu litum.
Þetta er dæmi um hvernig náttúruval
tekur afbrigði og breytir því í aðlögun.
DEL: Og þetta leiðir aftur
til þess að mjög flókin hönnun í upphafi
TODD: Algjörlega.
DEL: …gert dýrunum kleift
að lifa af og aðlagast.
TODD: Algjörlega.
Möguleikinn á því að breyta litnum
til að geta fallið betur að umhverfinu
þarf að vera byggður inn í kerfið áður en það er ræst.
En ekki misskilja mig.
Náttúruval og handahófskenndar breytingar geta gert ótrúlega hluti.
Sumar breytingarnar sem við sjáum
eru hreint út sagt ótrúlegar.
En við sjáum ekki eina grunntegund breytast yfir í aðra.
Það eina sem við sjáum eru mörg afbrigði af sömu sköpuðu grunntegundinni.
Svo við höfum ættartré kattdýrana.
Og ættartré hunddýranna.
Og bjarndýranna.
Og ættartré hestanna.
Sérhver sköpuð grunntegund hefur sitt eigið ættartré.
Svo við endum uppi með
trjágarð eða skóg.
DEL: Svo þú ert að segja, sem vísindamaður,
að viðmið Fyrstu Mósebókar útskýri gögnin betur.
TODD: Á endanum tel ég að svo sé því það útskýrir
bæði hið ólíka og líka.
Eins og við höfum þegar sagt
er enn mikið af ósvöruðum spurningum.
En þar sem viðmiðið okkar hefur mikla útskýringargetu
er ég mjög viss um að svörin munu finnast.
DEL: Við fórum frá sebrahestunum
og gengum yfir að górillunum.
Todd vildi tala um þróun mannkynsins.
DEL: Todd, við erum alltaf að heyra um nýjar uppgötvanir, nýjar hauskúpur,
nýjar beinagrindur sem styrkja keðjuna.
Hvernig lítur þú á málið?
TODD: Það er satt, ég er með eitt stykki hérna í bakpokanum.
DEL: Ú, hauskúpa!
TODD: Svo þessi er neanderdals.
Mjög lágt enni, en við höfum mjög hátt enni.
Andlitið, miðandlitið, er útstæðara.
En á sama tíma lítur það mjög mennskt út.
Svo þetta er neanderdalsmaður.
Geturðu haldið á þessu fyrir mig?
DEL: Jamm.
TODD: Svo eru aðrir sem eru öðruvísi.
Þessi er australopithecus africanus.
Hér er varla neitt enni.
Kúpan fer beint aftur á bak.
Höfuðkúpan er miklu minna og trýnið útstæðara.
Svo andlitið hallar aftur á bak.
Hvernig útskýrir maður þetta?
Við gætum litið á miklu fleiri og skoðað ótal myndir,
margar kúpur í viðbót og ef þú lítur á þær allar saman
sérðu að þær eru mjög ólíkar.
Svo málið er svona:
Við töluðum um að það eru til afmarkaðar grunntegundir.
Og ég get sýnt fram á það aftur og aftur með ótal rannsóknum
að það er gap á milli manna og apadýra.
Svo þetta myndi lenda mannamegin.
Neanderdalsmaðurinn, hann var einn af okkur.
En þessi var það ekki.
Þessi er ólíkur.
Þetta væri enn annað dæmið
um fjölbreytileika lífveranna
sem Guð skapaði í upphafi
og þessi tegund lifði af Flóðið og var um borð í örkinni.
DEL: Svo þegar við horfum á neanderdalsmanninn
erum við að virða fyrir okkur manneskju
en er ólík okkur rétt eins og
það eru til ólíkar undirtegundir hunda.
TODD: Að sama skapi er til mismunandi fólk.
En ef við lítum á górilluna hérna
þá getum við séð það sem greinir hana frá okkur auðveldlega.
Og eitt af því er að hann er þarna inni
en við getum farið heim á eftir.
DEL: Svo það er mjög mikill munur.
TODD: Já, algjörlega.
Það að við séum sköpuð í Guðs mynd
merkir að við erum staðgenglar Guðs á jörðinni.
Og hluti af því er að ráða yfir jörðinni
og vissir andlegir eiginleikar sem við höfum
en dýrin ekki.
DEL: Það er augljóst að við erum ólík
öðrum verum í sköpunarverkinu
því við erum sköpuð í Guðs mynd.
Við erum eina veran sem býr til dýragarða
svo við getum notið fegurðar dýranna sem Guð hefur skapað.
Við erum líka eina tegundin sem mælir tímann
og vill skilja söguna.
En hvaðan kemur skilningur okkar á tíma?
[Tónlist]
DEL: Þetta var falleg nótt.
Við Danny fórum langt út fyrir borgina.
Og hann hélt mér vakandi mjög seint til að geta sýnt mér
eitthvað sem ég mun aldrei gleyma.
DEL: Vá, þú átt eftir að fá mig til að kaupa
mér eigin stjörnukíki.
[hlátur]
DANNY: Okkur er sagt hvaða tilgangi stjörnurnar þjóna.
Í 1Mós 1.14–19 (það er fjórði dagurinn),
stendur að stjörnurnar og himintunglin marki tímans rás,
„ráði nóttu“ og séu „til að marka tíðir,
daga og ár.“
Fólk hefur notast við stjörnurnar til að mæla tímann.
Stjörnugangurinn endurtekur sig hverja nótt.
Og á hverju ári.
Hring eftir hring.
Gangur himintunglanna er mjög reglubundinn.
DEL: En hvað með sólina og tunglið?
DANNY: Ég skal minnast á nokkur atriði.
Í þau sjaldgæfu skipti þegar tunglið gengur milli okkar og sólarinnar,
þetta gerist ekki oft, en þegar það gerist
þá hylur tunglið sólina næstum fullkomlega.
Ef tunglið væri aðeins smærra
eða lengra í burtu myndi þetta ekki gerast.
Ef það væri stærra eða nær jörðinni
myndi það hylja mun meir en sólina.
Svo þessir almyrkvar eru einstakir og sjaldgæfir.
Og þeir skipta aðeins máli á þessari plánetu
og eiga sér líka aðeins stað á þessari plánetu.
Og annaðhvort er þetta svona af því bara
af engri sérstakri ástæðu
eða heimurinn var hannaður með þetta í huga.
Mér finnst þetta benda til sköpunar.
DANNY: Hérna hátt fyrir ofan okkur
er ferhyrningurinn í Pegasus.
Sérðu stóra kassann þarna?
Rétt af honum er móðukenndur blettur,
sérðu þarna?
Þetta er Andrómedu- stjörnuþokan.
Hún er fjarlægasta fyrirbærið á næturhimninum
sem hægt er að sjá með beru auga.
Það er talið að hún sé
í tæplega 2 milljón ljósára fjarlægð frá jörðu.
Í henni eru nokkur hundruð milljarðar stjarna.
DEL: Allt í lagi Danny, það vekur stóru spurninguna
sem er á margra vörum:
Ef að stjörnurnar eru svona langt í burtu,
mörg milljón ljósár í burtu,
og ef jörðin er jafnung og við teljum að hún sé
hvernig í ósköpunum getur þetta stjörnuljós verið hér?
DANNY: Já.
Þetta kallast vandamálið um stjörnuljóstímann.
Ég ætla að færa spurninguna í annan búning.
Við trúum því að sköpunarverkið sé aðeins nokkur þúsund ára gamalt,
6000-7000 ára gamalt, á því bili.
Og ég benti þér á eitthvað
sem við teljum að sé í 2 milljón ljósára fjarlægð frá okkur.
Ég held að þessar fjarlægðir séu tiltölulega réttar.
Og við sköpunarsinnar þurfum að svara þessari spurningu.
Og við höfum stungið upp á nokkrum möguleikum.
Ég skal segja þér frá svarinu mínu.
DANNY: Það eru nokkur atriði í sköpunarsögunni sem ég vil undirstrika.
Eitt, það var mikið af ferlum í gangi,
mjög hröðum ferlum, sem voru ferli engu að síður.
Ef þú lest um þriðja daginn
stendur að plöntur hafi sprottið upp úr jörðinni.
Það stendur: „Látið jörðin af sér spretta“ gróðurinn
og jörðin lét af sér spretta gróður.
Ef maður hefði getað verið viðstaddur
hefði þetta litið út eins og hraðspóluð mynd.
Vöxtur sem tekur vanalega áratugi
áti sér stað á mínútum eða nokkrum klukkutímum.
Venjulegur vöxtur en á óvenjulegum hraða.
Ég tel að það sé hægt að túlka einn sköpunardag
í ljósi hinna.
Svo þegar við lesum um fjórða daginn
stendur ekki mikið.
En ég held að Guð hafi líka skapað stjörnurnar hratt
sem og hin himintunglin og til þess að þau gætu
uppfyllt hlutverk sitt með því að sjást
varð Guð að láta ljósið skína hratt
rétt eins og hann lét plönturnar vaxa hratt.
Hann varð að sjá til þess að ljósið þarna myndi skína hér.
Svo ég er að segja að þegar við horfum á
t.d. Andrómedu-stjörnuþokuna fyrir nokkrum mínútum
að við séum að sjá ljós sem kom frá henni.
Svo ég held að um hraðmyndun hafi verið að ræða.
DEL: Danny, er eitthvað annað sem þú veist um
sem bendir til þess að alheimurinn sé ungur?
DANNY: Ég held það.
T.d. þyrilvetrarbrautir. Andrómedu-stjörnuþokan
sem við minntumst á er þyrilvetrarbraut.
Vetrarbrautin okkar líka.
Og innviðir vetrarbrautar ættu að hreyfast hraðar
en útjaðarinn.
Svo eftir nokkra snúninga
ætti þyrilformið að vera horfið.
Spírallinn ætti að hverfa eftir nokkra snúninga.
Flestir stjarnfræðingar telja að þyrilvetrarbrautir
séu tíu milljarða ára gamlar, svo hví eru spíralarnir enn til?
Þeir ættu ekki að sjást.
Þetta hefur lengi verið þekkt vandamál.
Og ef við lítum á ytri reikistjörnurnar í sólkerfinu,
gasrisana, þá hafa þeir allir hringi.
Og við vitum að hringirnir eru líka að breytast.
Þeir eru að eyðast.
Rannsóknir hafa mælt breytingar
sem hafa átt sér stað í hringjunum.
Það er hægt að sjá hvernig aðdráttaröfl toga í þá.
frá öðrum fylgitunglum í kring.
Svo hringirnir eru frekar ungir.
Það sannar ekki að sólkerfið sé ungt
en það sannar að hringirnir séu ungir
og það er athyglisvert.
DEL: Þú hefur minnst á margar kenningar
varðandi þyrlana o.s.frv.
og það leiðir til líkansins sem flestir telja
að útskýri tilurð alheimsins
og það er Miklihvellur.
Hvað finnst þér um hana?
Hefur hún staðist tímans tönn?
DANNY: Ég held ekki.
Hún er farin að styðjast við margar hækjur.
Fyrir meira en tólf árum
var birt opið bréf í tímaritinu New Scientist
sem mælti á móti miklahvellskenningunni.
Mörg hundruð manns höfðu skrifað undir greinina,
flestallir þeirra voru guðleysingjar
og eru langt frá því að vera sköpunarsinnar.
Svo það að miklahvellslíkanið
sé almennt samþykkt er einfaldlega ekki rétt.
Það er mikið af fólki, vel þekktu fólki,
frægir eðlisfræðingar og stjörnufræðingar
sem hafa sett stór spurningamerki við Miklahvell.
Og ég sé ekki hvernig Miklihvellur
getur samrýmst Biblíunni
þó að margir telji að það sé hægt.
Freistingin er að reyna
að túlka Ritninguna samkvæmt
samtíma heimsmyndunarfræði.
Og það er ekki nýtt af nálinni.
Það hefur gerst áður
og endað hræðilega.
Vísindasagan
er full af úreltum kenningum,
kenningum sem voru taldar hafnar yfir gagnrýni
en var síðan hent á ruslahauginn.
Þegar maður veit þessa sögu
og vill samrýma Fyrstu Mósebók
við viðtekin viðmið og túlka hana eftir þeim
þá held ég maður þurfi að stíga varlega til jarðar.
DEL: Danny var að færa útgangspunktinn til.
Við þurfum að túlka alheiminn
út frá Fyrstu Mósebók en ekki öfugt.
Og Fyrsta Mósebók segir að Guð hafi skapað sólina, tunglið og stjörnurnar
til að vera mikilfenglegt gangverk sem mælir tímann.
M.a.s. til forna reisti fólk stjörnuturna.
En hvað segir Fyrsta Mósebók um þetta fólk
og tungumálin sem það það talaði?
[Tónlist]
DEL: Doug fór með mig á eitt besta fornleifafræðisafn
í heiminum til að sýna mér einstaka muni
sem tengjast Fyrstu Mósebók.
DOUG: Atburðarrás Biblíunnar
gerðist í Miðausturlöndum.
Svo öll þessi lönd skipta mjög miklu máli
þegar maður vill skilja hvernig og hvað gerðist í Biblíunni.
DEL: Svo hér höldum við áfram með söguna
í Fyrstu Mósebók sem við höfum rakið frá sköpun til Flóðsins.
Og nú erum við komnir að útbreiðslu mannkynsins
út frá Nóa og sonum hans.
DOUG: Einmitt.
Dreifingin hefði átt sér stað
einhvers staðar í þessum fjallgarði norðvestur af Mesópótamíu.
Í frásögn Biblíunnar stendur að
fólk hafi flust niður til Suður-Mesópótamíu
til Sínearlands og fóru að mynda
þéttbýli og borgarlíf.
DEL: Og þar rís hinn frægi Babelsturn.
DOUG: Nákvæmlega.
DEL: Vitum við hvar?
DOUG: Það eru um sjö eða átta staðir,
babelborgir í Mesópótamíu.
Svo ég hef rannsakað hvert þessara svæða
og aðeins fundið eitt sem uppfyllir öll skilyrðin
til að geta hafa verið Babelsturninn.
Og það er staðurinn í Erídú
sem er í Suðaustur- Mesópótamíu.
Það eru ummerki um útþenslu norður, suður,
austur, vestur og alla leið til Egyptalands.
DEL: Með ummerkjum áttu við fornminjar
sem hafa fundist?
DOUG: Nákvæmlega.
Það er mjög mikið af fornminjum af sérstakri menningargerð
sem sýna að þessi hópur fólks hafi breitt úr sér
og ég tengi þennan hóp við dreifingu mannkyns eftir Babel.
Hér eru skálarnar með sniðbrúninni, þessar tvær,
og Riemchen-múrsteinninn sem við sjáum þarna
og þessar tvær krukkur með stút.
Það finnast merki um þessa útbreiðslu (leirker og annað)
um öll Miðausturlönd.
Biblían segir frá atburði
sem felur ekki aðeins í sér ruglun tungumálanna
heldur einnig dreifingu fólksins burt frá borginni.
Og við sjáum hvernig tungumál,
þ.e.a.s. ritmál, birtast án nokkurs fyrirboða
á ólíkum tungumálum,
t.d. í fleygletri
eða í helgirúnum eða öðru formi.
Og það er ekkert eitt grunnform
sem tungumálin fylgja öll.
Málfræðin er mjög sundurleit
frá einu máli til annars og þetta á líka við um þau elstu.
DEL: Það lítur út fyrir að atburðirnir í Fyrstu Mósebók
í kringum Babelsturninn
séu mjög veigamiklir fyrir fornleifafræðina.
DOUG: Það er satt.
Og allt þetta kemur heim og saman
við frásögn Biblíunnar um hvernig tungumálin urðu til.
Og þetta er í raun eina leiðin til að útskýra þetta.
Svo sagnfræðilegt gildi Biblíunnar er staðfest
af þessum tungumálum.
DEL: Þegar við sjáum fyrir okkur turn
þá hugsum við um það sem við sjáum í stórborgum.
Var þetta bein og há bygging?
DOUG: Þetta er í raun útfærsla á píramída.
Með fjórar hliðar.
Og nokkur þrepakerfi alveg upp á topp.
Í Erídú er musteri sem fór í gegnum átján byggingarstig.
Við hvert stig varð það stærra og flóknara.
Og á lokastigi musterisins
var byggingunni skyndilega hætt á réttum tíma,
síðla í Úrúk-útbreiðslunni.
Á ská frá musterinu var risastór grunnur.
DEL: Gæti það verið grunnurinn
að Babelsturninum?
DOUG: Algjörlega.
Og ég myndi segja að þessi síð-Úrúk-útbreiðsla
þar sem þessi tækni byrjaði sé eitthvað
sem dreifðist með fólkinu.
Við finnum þessa siggúrata um allan hnöttinn.
Þeir eru í Kína.
Þeir eru á Indlandi.
Og víðsvegar í báðum Ameríkum.
Þeir eru alls staðar.
DEL: Svo hér höfum við merki um menningu
og fólk sem er að safnast saman
í þéttbýli, jafnvel borgum.
Höfum við aðrar sannanir fyrir því?
DOUG: Algjörlega.
Við getum litið á tíma Abrahams því við vitum
að Abraham bjó í Úr
sem var líka í Suður-Mesópótamíu
við lok þriðja árþúsunds f.Kr.
DEL: Og þá erum við komnir í lok 1Mós 11.
DOUG: Nákvæmlega.
Þú getur séð leirker og fleygleturtöflur
sem eru frá tíma þriðju konungsættarinnar í Úr.
DEL: Það er ótrúlegt
að hugsa um Abraham
og vita að þetta eru minjar frá þeirri menningu
sem hann lifði og hrærðist í.
Þetta er beintenging inn í frásögn Fyrstu Mósebókar.
DOUG: Já þetta er eins og
að taka púlsinn á þeim atburðum
sem Biblían segir frá.
DEL: Þegar ég leit í gegnum söguna
gerði ég mér grein fyrir því að allir þessir menningarheimar
urðu fyrir áhrifum af þeim atburðum sem Fyrsta Mósebók talar um.
En hvaða máli skiptir Fyrsta Mósebók okkur í dag?
[Tónlist]
DEL: George Grant vildi hitta mig
í garði nálægt heimili sínu.
Hann sagði að það færi vel við það hvar sagan byrjaði.
DEL: Það er eitthvað sérstakt við það
að Fyrsta Mósebók segir að Adam og Eva
hafi verið sett í garð til að gæta hans.
Þetta er meira en bara saga.
GEORGE: Miklu meira en það.
Eitt af því sem maður tekur eftir í fyrsta kaflanum
er hvernig tíminn er skipulagður.
Alheimurinn var skapaður fyrir 24 klt sólarhring.
Svo allar hringrásir lífsins, hvort það er svefn og vaka
eða vinna og hvíld, koma frá
þessari sagnfræðilegu frásögn í fyrsta kaflanum.
Þegar við færum okkur yfir í annan kaflann
förum við að sjá merkingu og tilgang mannsins.
Og í þriðja kaflanum
sjáum við hvernig allt sundrast vegna fallsins.
Og sögulega raunverulegt fall
raunverulegs manns og raunverulegrar konu
sem féllu raunverulega í freistni
hefur áhrif á allt sem eftir kemur í Biblíunni.
Ef við gerum Adam og Evu að mýtu
þá breytir það því hver sagan er
og hvernig þeirrar sögu er minnst.
DEL: Er það vegna þess að þegar við
segjum að Adam og Eva séu tilbúningur
þá getum við skáldað upp
hvað okkur finnst um manninn, hjónaband og jafnvel kynverund?
GEORGE: Algjörlega.
Postulinn Páll leit á atburðina í fyrstu köflum Fyrstu Mósebókar
ekki aðeins sem útgangspunkt
raunverulegrar sagnfræði heldur hvernig samböndum eigi að vera háttað
milli manns og konu og barnanna þeirra,
og hvað og hvernig hjónaband eigi að vera
og þess hvað sé siðferðislega rétt og rangt, þ.m.t. í kynlífi.
Hann rekur rætur allra þessara mála til fyrstu kafla Fyrstu Mósebókar
og vitnar oft orðrétt í textann.
DEL: Svo virðist sem Pétur nefni líka Flóðið
sem dæmi um raunverulegan atburð
sem sé dæmi um hvernig
komandi dómur muni vera.
Svo jafnvel dómurinn er hluti af því að skilja
sögulegu frásögnina.
GEORGE: Ef maður einangrar hluti frá sögunni
þá einangrar maður þá líka frá allri merkingu.
DEL: Þegar kristið fólk talar um
líf Krists, sem dæmi,
þá talar það um þá atburði sem raunverulega atburði.
En hví er það svo að þegar við lítum á Fyrstu Mósebók
þá höfum við tilhneigingu til þess að beygja út af því?
GEORGE: Við höfum tilhneigingu til þess því að
það er stöðugt verið að segja okkur að gera það.
DEL: Áttu við menninguna í kringum okkur?
GEORGE: Já og guðfræðinga líka.
Nútímaguðfræðinga sem eru að reyna
að fá sannleiksatriði Ritningarinnar
til að passa við uppgötvanir svokallaðra vísinda.
En ef þú þekkir eitthvað til sögu vísinda
veistu að það er mjög hæpinn grunnur að byggja á.
Svo þau skilaboð dynja stöðugt á okkur
að við ættum ekki að líta á þessa kafla sem raunverulega sögu.
DEL: En ég held að það séu margir kristnir
sem skilja að sagnfræðilegt réttmæti Fyrstu Mósebókar
skipti bara ekki svo miklu máli í trúarlífinu.
GEORGE: Já það er búið að selja okkur margt með því.
Þegar þú gerir þessa kafla einhvern veginn
sögulega ranga og setur þá í aðra kategoríu,
hvað ertu þá að gera við allt annað sem á eftir kemur?
Því öll Biblían gengur út frá því að þessir kaflar séu sannir.
Biblían talar um þessa kafla eins og þeir hafi gerst.
Biblían vitnar stöðugt í þá
og þeirra sem koma fram í þeim.
Svo með því að afneita fyrstu köflunum ertu þá ekki að afneita restinni líka?
Jú ,það er heila málið og það var markmiðið
hjá æðri gagnrýnendum 18. og 19. aldar.
Þeir vissu að ef þú gætir einhvernveginn grafið undan
fyrstu þrem eða ellefu köflum Fyrstu Mósebókar
þá hryndi Biblían eins og hún leggur sig.
DEL: Svo George, þetta leiðir okkur aftur að
þeirri hugmynd að sagan sem er skráð í Fyrstu Mósebók
og sönn sagnfræði yfirhöfuð er nauðsynleg
til að skilja hvað er að gerast í kringum okkur.
GEORGE: Já.
Það minnir okkur á hve mikilvæg sagan er
og hvernig allar aðrar fræðigreinar spretta úr hennar mold
Það er sagnfræðin sem gefur vísindum grundvöll
svo þau geti hafið rannsókn sína á heiminum.
Sagan segir okkur hvað gerðist.
Svo koma vísindin og spyrja:
Hvernig gerðist það?
Svo byrja rannsóknirnar á því hvaða mekkanismi
og strúktúrar réðu för í þessum atburðum.
Ef þú snýrð þessu við og reynir að láta vísindin
skera úr um hvað gerðist þá endarðu á því
að aðhyllast heimsmynd sem hrekst til og frá
þar sem allt er óvíst
og siðferðisleg afstæðishyggja ræður ríkjum.
DEL: En Guð hefur gefið okkur þennan grunn.
Þessi grunnur er sagnfræðilega frásögnin.
GEORGE: Þessi grunnur er lagður í frásögninni
sem hefst í Fyrstu Mósebók kafla eitt í garðinum.
DEL: Á endanum snúum við alltaf heim.
Og ég á heima í Colorado.
Ég hugsa alltaf skýrar
þegar ég er úti í guðsgrænni náttúrunni.
Við höfum ferðast víða og séð margt.
En þegar við drögum þetta allt saman
þá er það ljóst að heimurinn er aðeins skiljanlegur
í ljósi Fyrstu Mósebókar.
DEL: Ég kann svo vel við mig í fjöllunum.
Sérstaklega svona fjöllum.
Þau hjálpa okkur að ná áttum.
Sjá hversu smá og berskjölduð við erum.
Þau gera okkur auðmjúk.
Og við þurfum á auðmýkingu að halda því við eigum svo auðvelt með
að byggja hugmyndir okkar á okkar eigin smáu reynslu.
Þess vegna hefur vísdómur aldanna ítrekað sagt okkur
að þekkja söguna.
Allt sem við höfum gert fram að þessu
hefur sýnt að gögnin sýna að Orð Guðs,
sagan sem hefur verið skráð fyrir okkur í Fyrstu Mósebók er sönn.
Guð skapaði heiminn á sex dögum.
Það var raunverulegur Adam, raunveruleg Eva.
Það var raunverulegt syndafall.
Það var raunverulegt Flóð sem tortímdi heiminum.
og myndaði þetta allt.
Flóðið var mikilfenglegt en engu að síður dómur Guðs.
Allt styður það sem Guð hefur sagt.
Fyrsta Mósebók er sönn.
[Tónlist]
Því að hið ósýnilega eðli hans, bæði hans eilífi kraftur og guðdómleiki, er sýnilegt frá sköpun heimsins, með því að það verður skilið af verkum hans… Rm 1:20
Closed Captions by CaptionLink www.captionlink.com